Facebook

Cyfryzacja na budowie

Z:A 87

KATEGORIA: Prawo

Pandemia COVID-19 i wynikające z niej ograniczenia pracy organów administracji znacznie przyspieszyły cyfryzację procesu inwestycyjno-budowlanego. Od 1 lipca 2021 roku inwestorzy mogą składać elektroniczne wnioski o wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę, a co za tym idzie – architekci zyskali możliwość przedkładania projektu zagospodarowania działki lub terenu i projektu architektoniczno-budowlanego w postaci elektronicznej. To jednak nie koniec zmian związanych z cyfryzacją.

Już niebawem cyfrowa rewolucja wkroczy również na budowę. Wszystko za sprawą przepisów wprowadzonych na mocy Ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (dalej: nowelizacja)1. Warto wiedzieć, jakie zmiany weszły już w życie, a jakie będą obowiązywać od przyszłego roku. W tekście omówiono ułatwienia, które architekci zyskali dzięki nowelizacji przepisów. 

CYFROWA REWOLUCJA – CO? OD KIEDY? 

Część zmian zawartych w nowelizacji już weszła w życie, na niektóre zaś trzeba będzie poczekać do stycznia 2023 roku. 

Co do zasady ustawa weszła w życie 10 sierpnia 2022 roku. Od tego terminu przewidziano jednak liczne wyjątki. Od 1 sierpnia 2022 roku obowiązują przepisy dotyczące prowadzonych przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego centralnych rejestrów osób posiadających uprawnienia budowlane oraz osób ukaranych z tytułu odpowiedzialności zawodowej w budownictwie, w tym przepisy zwalniające architektów widniejących w systemie Centralny Rejestr Osób Posiadających Uprawnienia Budowlane (e-CRUB) z obowiązku dołączania m.in. do projektu budowlanego kopii uprawnień budowlanych i zaświadczeń o przynależności do Izby Architektów. 

Od 10 sierpnia sądy dyscyplinarne oraz rzecznicy odpowiedzialności zawodowej IARP dysponują nowymi narzędziami prawnymi w zakresie prowadzenia postępowań dyscyplinarnych. Tego samego dnia zaczął obowiązywać przepis dotyczący odpowiedzialności karnej za samowolę budowlaną. 

1 stycznia 2023 roku wejdą w życie przepisy nowelizacji umożliwiające prowadzenie Cyfrowej Książki Obiektu Budowlanego, a od 27 stycznia tego samego roku będzie obowiązywać ona w zakresie Elektronicznego Dziennika Budowy. 

ELEKTRONICZNE UPRAWNIENIA BUDOWLANE – KTO MOŻE SKORZYSTAĆ?

Rezygnacja z wymogu dołączania m.in. do projektu budowlanego kopii decyzji o nadaniu uprawnień budowlanych oraz zaświadczenia o przynależności do Izby Architektów RP związana jest z uruchomieniem nowego, elektronicznego systemu e-CRUB prowadzonego przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. W systemie znalazł się centralny rejestr zawierający dane dotyczące uprawnień budowlanych oraz uznanych zagranicznych kwalifikacji zawodowych, a także centralny rejestr osób ukaranych z tytułu odpowiedzialności zawodowej w budownictwie2. Dzięki nowemu rejestrowi uprawnień organy aa-b oraz nadzoru budowlanego dokonują ich weryfikacji bezpośrednio w systemie e-CRUB, a zatem nie są już im potrzebne papierowe kopie dokumentów. 

Osoby, które nabyły uprawnienia pod rządami obecnie obowiązującej (od 1 stycznia 1995 roku) ustawy Prawo budowlane, znalazły się w systemie e-CRUB automatycznie, a w konsekwencji nie muszą już dołączać do projektu budowlanego kopii uprawnień ani zaświadczenia o przynależności do samorządu. 

Architekci, będący członkami IARP, którzy nabyli uprawnienia wcześniej, mają prawo wystąpić do właściwej okręgowej komisji kwalifikacyjnej (dalej: OKK) z wnioskiem o przekazanie do GUNB danych dotyczących posiadanych przez nich uprawnień, jak również informacji m.in. o wpisach, wykreśleniach i zawieszeniach na liście członków IARP. 

We wniosku należy wskazać:

  • imię (imiona) i nazwisko; 
  • adres; numer PESEL w przypadku obywatela Polski lub numer i serię innego dokumentu w przypadku osób nieposiadających obywatelstwa polskiego; 
  • dane identyfikujące uprawnienia (organ wydający, datę wydania, numer decyzji itd.). 

Jeśli Izba nie dysponuje decyzją o nadaniu uprawnień architektowi składającemu taki wniosek (w oryginale lub odpisie), będzie on musiał również przedstawić jej oryginał lub notarialnie poświadczony odpis. Następnie OKK przeprowadzi weryfikację przekazanych we wniosku danych wraz z załączonymi dokumentami i przekaże je do GINB lub wyda decyzję odmowną. Weryfikacji nie przeprowadza się, jeśli uprawnienia, o których przekazanie wnioskuje architekt, stanowiły podstawę wpisu na listę członków samorządu. W takiej sytuacji nie trzeba dołączać ich do wniosku, ponieważ samorząd jest już w ich posiadaniu. Od decyzji OKK przysługuje stronie odwołanie do Krajowej Komisji Kwalifikacyjnej3
 

UWAGA! Nabyłeś/nabyłaś uprawnienia budowlane przed 1 stycznia 1995 roku i jesteś członkiem IARP? Chcesz, aby Twoje uprawnienia znalazły się w systemie e-CRUB? Jeśli tak, złóż wniosek do właściwej okręgowej komisji kwalifikacyjnej o przekazanie ich do GINB.
 

W rejestrze już znalazło się około 130 tys. osób posiadających uprawnienia budowlane. Dostęp do danych mają nie tylko organy administracji, lecz także każdy, kto chce zweryfikować, czy konkretna osoba ma uprawnienia, jaki jest ich zakres i czy jest ona członkiem właściwego samorządu zawodowego4. Jak podkreśla GUNB, takie rozwiązanie stanowi gwarancję wiarygodności przed inwestorem, ale i „reklamę” prowadzonej działalności5. Wdrożenie systemu e-CRUB ma jeszcze jedną niewątpliwą zaletę dla architekta „wchodzącego” do zawodu. Po zmianach podstawą wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie (czyli de facto zawodu architekta) jest wyłącznie wpis na listę członków samorządu zawodowego. GUNB nie wydaje już decyzji administracyjnych o wpisie do centralnego rejestru uprawnień (wpis do e-CRUB pozostaje jedynie czynnością techniczną)6. Zawód architekta można więc wykonywać od momentu uzyskania wpisu na listę członków IARP (a nie wpisu i na listę IARP, i do centralnego rejestru). Zmiana ta jest ze wszech miar uzasadniona, szczególnie jeśli weźmie się pod uwagę, że decyzja GUNB nie stanowiła merytorycznego rozstrzygnięcia, a organ potwierdzał w niej jedynie fakt dokonania wpisu do rejestru. 

Warto również wiedzieć, że w przypadku awarii systemu e-CRUB organy nadzoru oraz organy aa-b, kontrolując posiadanie uprawnień do wykonywania samodzielnych funkcji technicznych, mogą zażądać od projektanta przedstawienia kopii tych uprawnień oraz zaświadczenia o przynależności do Izby7
 

Fot. Shutterstock

ELEKTRONICZNY DZIENNIK BUDOWY 

Dziennik budowy, jako dokument bardzo eksploatowany w procesie powstawania obiektu budowlanego, często ulegał zniszczeniu, uszkodzeniu lub nawet zaginięciu. Co więcej, zdarzało się również, że projektant nie miał możliwości na bieżąco dokonywać wpisów do dziennika, ponieważ dokument nie znajdował się na budowie na stałe (choć taki obowiązek wynika dziś wprost z przepisów prawa). Ponadto regularne kontrolowanie przez inwestora postępu prac było utrudnione, ponieważ każdorazowo wiązało się to z odwiedzeniem budowy. Remedium na te ograniczenia jest idea dokumentu elektronicznego prowadzonego w systemie Elektroniczny Dziennik Budowy (dalej: EDB). Przede wszystkim jednak narzędzie to pozwoli inwestorowi na kontrolowanie budowy niemal w każdym czasie za pomocą komputera czy nawet telefonu8

Dzienniki budowy w formie papierowej będą wydawane aż do 31 grudnia 2029 roku9. Do tej daty forma prowadzenia dziennika (papierowy lub elektroniczny) pozostanie wyborem inwestora. 

Wydanie dziennika elektronicznego będzie polegać na zapewnieniu dostępu do tego dokumentu w EDB (po uprzednim złożeniu przez inwestora wniosku również w EDB). W przypadku rozpoczęcia prowadzenia dziennika budowy w postaci papierowej możliwe będzie „przejście” na wersję elektroniczną. W sytuacji odwrotnej nie da się powrócić do wersji papierowej. Warunkiem dokonywania wpisów w EDB będzie posiadanie konta w systemie przez inwestora i przez wszystkie pozostałe osoby uprawnione do dokonywania wpisów. 

W ustawie uregulowano ogólne zasady prowadzenia dziennika zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej. Część przepisów została przeniesiona z rozporządzenia do ustawy. Dostępu do dziennika elektronicznego pozostałym uczestnikom procesu budowlanego i innym uprawnionym osobom udzieli inwestor, a geodecie oraz pracownikom organów administracji – kierownik budowy lub robót. 

Ożywioną dyskusję wywołał przepis, zgodnie z którym w systemie EDB ma się znaleźć funkcjonalność umożliwiająca inwestorowi pozbawienie uczestników procesu budowlanego dostępu do dziennika elektronicznego. Wątpliwości co do tej „funkcjonalności” zgłaszała również KRIA RP w uwagach przekazanych Głównemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego. Resort wskazywał, że taka blokada dostępu nie jest nowym uprawnieniem inwestora oraz że nie może ona prowadzić do ograniczenia lub pozbawienia wykonywania przez projektantów swoich praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa10

CYFROWA KSIĄŻKA OBIEKTU 

Zgodnie z przepisami przejściowymi książkę obiektu w wersji papierowej można założyć do 31 grudnia 2023 roku. Czas na jej przekształcenie w cyfrową upłynie 31 grudnia 2026 roku11. Do prowadzenia wersji cyfrowej konieczne będzie konto w systemie c-KOB (Cyfrowa Książka Obiektu Budowlanego), a wpisów będzie trzeba dokonywać niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie siedmiu dni (do tej pory należało to robić w dniu zaistnienia zdarzenia uzasadniającego wpis)12

E-BUDOWNICTWO W USTAWIE 

Choć witryna e-Budownictwo funkcjonuje już od ponad dwóch lat, to do tej pory nazywana była w przepisach ustawy adresem elektronicznym. Teraz portal e-Budownictwo zyskał umocowanie ustawowe – jako narzędzie pozwalające wygenerować 18 wniosków, zawiadomień i oświadczeń (w tym wnioski o pozwolenie na budowę, jego zmianę i przeniesienie, wniosek o pozwolenie na rozbiórkę czy o pozwolenie na użytkowanie). Ponadto w portalu znajduje się osiem dodatkowych formularzy dokumentów do dobrowolnego stosowania. Docelowo ma być ich więcej. W ustawie uregulowano m.in. kwestie zakładania i usuwania konta, zakresu przechowywanych w portalu danych oraz ich zabezpieczania13

NOWE NARZĘDZIA PRAWNE DLA SĄDÓW I RZECZNIKÓW ODPOWIEDZIALNOŚCI ZAWODOWEJ

W ramach walki z tzw. podpisywaczami, tj. osobami sygnującymi swoim podpisem projekty, których nie wykonały, KRIA RP postulowała wprowadzenie przepisów ułatwiających prowadzenie postępowań dyscyplinarnych w tym zakresie. Propozycje te zostały uwzględnione. Okręgowe sądy dyscyplinarne oraz sąd krajowy, jak również okręgowi rzecznicy odpowiedzialności zawodowej i rzecznik krajowy mogą już wnioskować do organów aa-b oraz organów nadzoru o przekazanie kopii projektów budowlanych. Oczywiście dotyczy to jedynie sytuacji związanych z prowadzonymi postępowaniami dyscyplinarnymi14
 

Dzięki nowemu rejestrowi uprawnień organy aa-b oraz nadzoru budowlanego dokonują ich weryfikacji bezpośrednio w systemie e-CRUB, a zatem nie są już im potrzebne papierowe kopie dokumentów; fot. Shutterstock

EGZAMINY NA UPRAWNIENIA W STANIE EPIDEMII 

Doświadczenia wywołane pandemią i wprowadzanymi obostrzeniami sprawiły, że ustawodawca uznał za konieczne pozostawienie samorządom zawodowym większej swobody w organizacji egzaminów na uprawnienia budowlane w czasie obowiązywania stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego. W tym czasie samorządy mogą odstąpić od zorganizowania egzaminu dwa razy w roku. Oczywiście taką możliwość należy traktować jako wyjątkową (aby nie dopuścić do nawarstwienia liczby kandydatów), niemniej przepis jest bardzo istotny w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa podczas egzaminów. Ponadto do okresu ważności pozytywnego wyniku z części pisemnej nie wlicza się czasu trwania epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego. 

JEDNOLITE ZJAZDY OKRĘGOWE 

Trzeba wspomnieć o wprowadzeniu zasady wyboru delegatów na okręgowy zjazd w izbach liczących powyżej 100 osób (a nie jak do tej pory 200). W praktyce zmiana ta spowoduje, że wszystkie okręgowe zjazdy będą tworzyć delegaci wybrani na zebraniach obwodowych. Takie zmiany są zasadne z organizacyjnego punktu widzenia, ale mogą również stanowić ułatwienie w kontekście wciąż panującego stanu zagrożenia epidemicznego. 

GRZYWNA ZA SAMOWOLĘ BUDOWLANĄ

Już od 10 sierpnia 2022 roku wykonywanie robót budowlanych bez wymaganego przepisami ustawy pozwolenia na budowę zagrożone jest karą grzywny. Wykroczeniem jest również niedokonanie zgłoszenia w przypadku wykonywania robót budowlanych, dla których taki obowiązek przewidziano w przepisach15

Znowelizowano także przepis karny dotyczący prowadzenia książki obiektu, który rodził do tej pory wątpliwości interpretacyjne16, a ze względu na swój restrykcyjny charakter powinien być on szczególnie precyzyjny. Wraz z początkiem nowego roku w katalogu obowiązków związanych z prowadzeniem książki obiektu budowlanego, których niespełnienie będzie zagrożone karą grzywny, znajdą się: założenie książki, wskazanie w niej osoby odpowiedzialnej za jej prowadzenie, dokonywanie wpisów w terminie (dotyczy to także osób dokonujących kontroli obiektu budowlanego). Wykroczeniem będą również niezamknięcie książki w terminie, nieprzekazanie jej nowemu właścicielowi, niezapewnienie dostępu do niej osobom przeprowadzającym kontrolę obiektu budowlanego, nieprzechowywanie wraz z książką dokumentów związanych z obiektem. Dodatkowo niedokonanie w terminie wpisu o kontroli obiektu budowlanego w książce, jak również nieprzekazanie w terminie informacji o tym fakcie organom nadzoru budowlanego zostaną zakwalifikowane jako wykroczenie17

INNE ZMIANY, O KTÓRYCH WARTO WIEDZIEĆ

  • Uchylono przepis, który mógł wskazywać, że projekt zagospodarowania działki lub terenu i projekt architektoniczno- -budowlany należy uzgodnić z właściwym państwowym wojewódzkim inspektorem sanitarnym – po zmianach nie ma wątpliwości, że taki obowiązek nie istnieje18
  • Pojawiły się zmiany w przepisach dotyczących odstąpienia od projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków decyzji o pozwoleniu na budowę. W przypadku gdy projektant zakwalifikuje odstąpienie jako nieistotne, dołącza on do dokumentacji budowy odpowiednie informacje w formie rysunku i opisu. Dzięki takiej zmianie nie ma wątpliwości, że informacje te mają zostać dołączone do dokumentacji, a nie zamieszczone na zatwierdzonym już projekcie19
  • W nowelizacji zdecydowano się wprowadzić przepis dotyczący braku obowiązku uwzględnienia przyłączy w projekcie zagospodarowania działki lub terenu, który ostatecznie rozwiewa wątpliwości interpretacyjne. W art. 33 dodano ust. 1a, w którym wskazano wprost, że pozwolenie na budowę może nie obejmować przyłączy wymaganych dla takiego obiektu, a zatem organy aa-b nie powinny już kwestionować projektów nieuwzględniających przyłączy20. Rozwiązanie to uwzględnia postulaty zgłaszane przez Izbę Architektów. 
  • Ustanowienie kierownika budowy oraz inspektora nadzoru inwestorskiego w przypadku robót objętych decyzją o legalizacji budowy nie jest wymagane, chyba że w decyzji tej nałożono obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie21
  • W decyzji legalizacyjnej organ nakłada obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie jedynie w przypadku budów wymagających pozwolenia na budowę, a także niektórych wymagających zgłoszenia (np. domy jednorodzinne, w tym te do 70 m2)22
  • Obowiązek prowadzenia książki obiektu budowlanego przestanie dotyczyć również budynków garażowych i gospodarczych w zabudowie jednorodzinnej. 
  • Termin na założenie cyfrowej książki obiektu budowlanego został ustalony na 30 dni: od dnia doręczenia decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, od upływu terminu na wniesienie sprzeciwu od zawiadomienia o zakończeniu budowy lub od dokonania zmiany sposobu użytkowania, jeśli wygenerowała ona obowiązek prowadzenia książki obiektu. 

ZAKOŃCZENIE

Podsumowując, warto wspomnieć o zaangażowaniu KRIA RP w proces wdrażania cyfryzacji w budownictwie. Już w 2020 roku Rada występowała do Ministra Rozwoju z wnioskiem o podjęcie działań mających na celu wdrożenie narzędzi umożliwiających elektroniczne prowadzenie postępowań administracyjnych w sprawie decyzji o pozwoleniu na budowę23. W połowie 2020 roku prace rozpoczął powołany przez GUNB zespół ds. cyfryzacji procesu budowlanego, w którego składzie znaleźli się przedstawiciele Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, KRIA RP, Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa oraz SARP. Zespół ten pracował m.in. nad zmianami dotyczącymi serwisu e-Budownictwo oraz e-CRUB. 

Omówione zmiany były oczekiwane przez uczestników procesu budowlanego, organy administracji, a także wszystkich tych, którzy planują lub realizują budowę domu. Nowelizacja została uchwalona przez Sejm RP zdecydowaną większością głosów. •

________

1 Dz.U. z 2022 r. poz. 1557. 

2 Art. 88a ust. 1 pkt 3 lit. a i c Ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej: ustawa). 

3 Art. 12 ust. 11–17 ustawy. 

4 Zob. Jak i gdzie złożyć wniosek o wpis do bazy e-CRUB, online: https://www.gunb.gov.pl/aktualnosc/jak-i-gdzie-zlozyc-wniosek-o-wpis-do-bazy-e-crub (data dostępu: 6.09.2022). Wyszukiwarka systemu e-CRUB jest dostępna pod linkiem: https://e-crub.gunb.gov.pl

5 Tamże. 

6 Zob. uzasadnienie do projektu ustawy, s. 3. 

7 Art. 81 ust. 3b ustawy. 

8 Uzasadnienie, s. 2. Dziennik budowy w postaci elektronicznej nie będzie prowadzony dla robót budowlanych na terenach zamkniętych ustalonych na podstawie decyzji Ministra Obrony Narodowej. 

9 Art. 47v ustawy. 

10 Art. 47o ust. 2–3 ustawy. 

11 Art. 6 ust. 2 i 3 nowelizacji. 

12 Art. 60f ustawy. 

13 Rozdział 7a ustawy. 

14 Art. 49a Ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa. 

15 Art. 93 pkt 2a u.p.b.

16 Uzasadnienie, s. 32. 

17 Art. 93 pkt 8 i 9 ustawy. 

18 Uzasadnienie, s. 13; uchylono art. 36a ust. 5b pkt 2 lit. c

19 Uzasadnienie, s. 13; art. 36a ust. 6.

20 Uzasadnienie, s. 9–10. 

21 Art. 42 ust. 1 pkt 2 lit. d oraz pkt 3 lit. b ustawy. 

22 Art. 49 ust. 5 ustawy. 

23 Pismo KRIA RP z dnia 8 maja 2020 r., l.dz. 219/KRIA/2020/w; pismo KRIA RP z dnia 13 maja 2020 r., l.dz. 220/KRIA/2020/w; pismo KRIA RP z dnia 15 maja 2020 r., l.dz. 221/KRIA/2020/w. 

 

Magdalena Wółkowska
dr Magdalena Wółkowska

prawnik, główny specjalista ds. legislacji Krajowej Rady Izby Architektów RP

reklama

Warto przeczytać