Facebook

W kierunku zapewnienia dostępności

Z:A 69

KATEGORIA: Temat wydania

W urzędach i innych podmiotach z sektora publicznego mają zniknąć bariery architektoniczne i cyfrowe, powstanie też Fundusz Dostępności, z którego finansowane będą usprawnienia w już istniejących obiektach dla osób o szczególnych potrzebach. Jesteśmy o krok od wejścia w życie ustawy o zapewnieniu dostępności, przełomowej z punktu widzenia projektowania i modernizacji budynków instytucji publicznych.

Rozwiązania przewidziane w projekcie ustawy mają przede wszystkim poprawić warunki życia obywateli ze szczególnymi potrzebami, którzy są narażeni na marginalizację lub dyskryminację, m.in. ze względu na niepełnosprawność lub obniżony poziom sprawności z powodu wieku czy choroby. Ocenia się, że nawet ok. 30% społeczeństwa może mieć trwałe lub czasowe ograniczenia dotyczące mobilności czy percepcji. Są to np. ludzie poruszający się za pomocą sprzętu wspomagającego, nie tylko niepełnosprawni, lecz także seniorzy używający kul, lasek, balkoników, protez, wózków inwalidzkich. Chodzi też o osoby z uszkodzonym narządem słuchu, wzroku, z trudnościami manualnymi i poznawczymi (np. po udarze), w ciąży, z wózkiem dziecięcym, z ciężkim bagażem oraz – inne słabsze fizycznie (m.in. w wyniku choroby), mające trudności z poruszaniem się.

Ustawa określa środki służące zapewnieniu im dostępności architektonicznej, cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej. Nowe obowiązki z niej wynikające dotyczyć będą wszystkich podmiotów z sektora finansów publicznych (m.in. urzędów, muzeów, bibliotek publicznych, placówek służby zdrowia, oświaty) a także – choć w mniejszym zakresie – tych podmiotów, które wykorzystują środki publiczne. Ustawa to kluczowy element rządowego programu „Dostępność Plus”, który został przyjęty 17 lipca 2018 roku. Przewidziane rozwiązania są także realizacją zapisów określonych w Konwencji onz o prawach osób niepełnosprawnych, zobowiązujących do zapewnienia tej grupie, na równi z innymi obywatelami, samodzielnego dostępu do różnych usług publicznych.

Środki służące zapewnieniu dostępności

Na mocy zapisów ustawy sektor publiczny będzie zobowiązany do zapewnienia co najmniej minimalnej dostępności – w tym w szczególności w wymiarze architektonicznym. Stąd każdy podmiot publiczny powinien uwzględnić uniwersalne projektowanie nowych rozwiązań lub racjonalne usprawnienia w usuwaniu istniejących barier. Minimalne wymagania obejmą dostępność architektoniczną, cyfrową oraz informacyjno-komunikacyjną. W indywidualnym przypadku, jeżeli podmiot publiczny nie będzie w stanie (w szczególności ze względów technicznych lub prawnych) zapewnić dostępności, będzie musiał zadbać o dostęp alternatywny, polegający zwłaszcza na zagwarantowaniu osobie ze szczególnymi potrzebami wsparcia drugiego człowieka (asystenta). Dostęp alternatywny oznacza także możliwość zastosowania nowoczesnych technologii lub wprowadzenie innej organizacji danego podmiotu czy placówki, która zajmie się obsługą osób o szczególnych potrzebach. W praktyce oznaczać to może
np.  konieczność instalacji sprzętu lub urządzeń pozwalających osobom z ograniczeniami sensorycznymi lub motorycznymi na zapoznanie się z treścią lub przedmiotem działalności danego podmiotu, przeniesienie punktu obsługi interesantów na parter budynku czy też zapewnienie pomocy lub asysty ze strony personelu danego podmiotu.

Koordynacja programu we wszystkich politykach publicznych

Prace zapewniające dostępność będzie koordynował minister ds. rozwoju regionalnego. Ma przy nim funkcjonować Rada Dostępności jako organ opiniodawczo-doradczy. Będzie ona w sposób kolegialny wypracowywać i rekomendować wdrożenie najlepszych rozwiązań dla różnych sektorów i polityk publicznych. Ponadto, każdy organ władzy publicznej (w tym administracji rządowej i samorządowej oraz kontroli państwowej i ochrony prawa), a także sądy i trybunały, wyznaczą co najmniej jedną osobę pełniącą funkcję koordynatora ds. dostępności.

Fundusz Dostępności

Na podstawie ustawy zostanie utworzony Fundusz Dostępności, którego celem będzie udzielanie wsparcia finansowego (atrakcyjnych pożyczek) na dostosowanie budynków podmiotów publicznych oraz mieszkalnictwa wielorodzinnego do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. To dzięki tym środkom będzie można instalować windy i inne urządzenia umożliwiające swobodną komunikację w obiektach wielorodzinnych. Jest to kolejny istotny element programu „Dostępność Plus”.

Galeria w budynku na osiedlu Przyczółek Grochowski w Warszawie, wejścia do mieszkań prowadzą po schodach, fot. Urszula Domańska.

Środki zgromadzone w Funduszu będą udzielane w formie niskooprocentowanej pożyczki z możliwością częściowego jej umorzenia po spełnieniu określonych kryteriów (np. dotyczących określonej liczby mieszkańców z niepełnosprawnością, kategorii obiektu czy jego lokalizacji). Środki Funduszu minister ds. rozwoju regionalnego ma przekazywać na wyodrębniony rachunek w Banku Gospodarstwa Krajowego i to właśnie ta instytucja będzie operatorem wsparcia finansowego dla spółdzielni mieszkaniowych, wspólnot czy jednostek samorządu terytorialnego. Obecnie opracowywane są szczegółowe procedury i kryteria przyznawania dofinansowania, które zostanie uruchomione już jesienią br.

Postępowanie skargowe

Projekt ustawy przewiduje również sankcje za brak dostępności. Należy wyraźnie podkreślić, że jest to narzędzie bardzo oczekiwane przez środowisko osób z niepełnosprawnościami, ponieważ nieskuteczność istniejących rozwiązań i przepisów w dużym stopniu wynika dziś z braku konsekwencji za ich nieprzestrzeganie. Aby jednak uruchomić sankcje, konieczne jest wyczerpanie możliwości określonych w ustawie. Osoba o szczególnych potrzebach będzie bowiem musiała najpierw zawnioskować o zapewnienie jej dostępności, a dopiero brak lub niewłaściwa reakcja ze strony podmiotu publicznego pozwoli na uruchomienie procedury skargowej. Skarga jest więc mechanizmem indywidualnym, przysługującym konkretnej osobie jako instrument realizacji jej praw obywatelskich. Jednocześnie ustawa zakłada, że w tzw. interesie ogólnym, każdy będzie mógł poinformować podmiot publiczny o brakach w dostępności architektonicznej lub informacyjno-komunikacyjnej. Natomiast osoba ze szczególnymi potrzebami lub jej przedstawiciel ustawowy, po wykazaniu interesu faktycznego, zyska prawo do wystąpienia z wnioskiem o zapewnienie dostępności do podmiotu publicznego. W przypadku gdy podmiot publiczny nie będzie w stanie zapewnić wnioskującemu dostępności, wnioskodawca będzie mógł złożyć skargę do Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Jej pozytywne rozpatrzenie może skutkować nakazem zapewnienia dostępności, a niewywiązanie się z tego – nałożeniem kary pieniężnej (grzywny w celu przymuszenia). Środki z grzywien będą trafiać do Funduszu Dostępności. Przygotowano więc kompleksowy system regulacji działalności podmiotów publicznych w zakresie poprawy ich dostępności.

Wejście ustawy w życie

Ustawa została podpisana przez Prezydenta rp 14 sierpnia br. i wejdzie w życie 19 września. Konieczność zapewnienia odpowiedniego czasu na dostosowanie się do zmian powoduje, że część regulacji zacznie obowiązywać w innych terminach. Dotyczy to w szczególności konieczności wyznaczenia koordynatora dostępności (do września 2020 roku), wejścia w życie przepisów umożliwiających składanie skargi na brak dostępności (24 miesiące), czy umożliwienia certyfikacji podmiotów prywatnych (18 miesięcy od wejścia w życie ustawy), a także rozwiązań w zakresie dostępności cyfrowej (zgodnie z osobną już obowiązująca ustawą o dostępności stron internetowych i aplikacji mobilnych).

Dzięki wdrożeniu przepisów ustawy poprawi się dostępność obiektów zajmowanych przez podmioty publiczne dla wszystkich, ale szczególnie dla osób starszych i niepełnosprawnych. Chodzi głównie o zmiany architektoniczne (np. montaż pochylni i ramp dojazdowych), wyposażenie wnętrz (m.in. w pętlę induktofoniczną, która wspomaga słuch, wideotłumacz), aranżację przestrzeni (np. zainstalowanie specjalnego oznakowania w postaci elementów kontrastowych i wypukłych, map tyflograficznych dla osób niewidzących i słabowidzących), zapewnienie możliwości korzystania z treści dzięki publikacji ich w dostępnych formie i formacie.

 

 

Przemysław Herman
Przemysław Herman

zastępca dyrektora Departamentu Europejskiego Funduszu Społecznego w Ministerstwie Inwestycji i Rozwoju

reklama

Warto przeczytać