Facebook

VADEMECUM ARCHITEKTA – roboty ziemne, cz. III

Z:A 70

W trzecim odcinku cyklu Architekt na budowie Stanisław Łapieński-Piechota przedstawia zasady wykonywania robót ziemnych i obowiązki kierownika budowy w ich zakresie.

Zasady wymiarowania wykopów fundamentowych

Wymiary dna wykopów fundamentowych wykonywanych bez deskowania lub izolacji zewnętrznej, o ścianach pionowych nieumocnionych, przyjmuje się jako równe wymiarom konstrukcji budowlanej, zaś w przypadku zastosowania deskowania – jako wymiar poprzeczny wykopu przyjmuje się grubość elementu fundamentowego powiększoną o 0,6 m z każdej deskowanej lub izolowanej strony zewnętrznej. Natomiast wymiary dna wykopu fundamentowego o skarpach pochyłych przyjmuje się zawsze jako równe elementom konstrukcji fundamentowych, niezależnie od metod ich wykonywania oraz rodzaju.

Metody czasowego obniżania zwierciadła wód gruntowych

Do czasowego obniżania zwierciadła wód gruntowych używa się: igłofiltrów, jedno- lub wielostopniowych studni depresyjnych oraz drenów. Roboty powinno się wykonywać zgodnie z projektem, ponieważ wytrzymałość gruntu może zmniejszyć się wskutek wymycia jego cząstek. Projekt powinien określać: liczbę studni lub igłofiltrów, prędkość odpompowywania, rzędne żądanego poziomu wód oraz wyniesienie spodu studni ponad warstwę nieprzepuszczalną.

Sposoby utrwalania wytyczonych geodezyjnie na gruncie zarysów obiektów budowlanych

Najczęstszymi metodami utrwalania pomiarów geodezyjnych w terenie są:

  • oznaczanie charakterystycznych punktów przez palikowanie;
  • zaznaczanie osi geometrycznych budowli metodą ław drutowych;
  • zaznaczanie na istniejących obiektach budowlanych charakterystycznych elementów metodą graficzną.

Przy powyższych należy pamiętać o umieszczeniu charakterystycznych znaków, punktów lub osi w odległości co najmniej 0,5 m od krawędzi skarp wykopu. Trzeba utrwalić lub umocnić je tak, aby w czasie prowadzenia robót ziemnych nie uległy odchyleniom.

Forma i treść dokumentacji geodezyjnej z prac pomiarowych

Dokumentację sporządza się w formie szkicu tyczenia, który powinien zawierać:

  • punkty terenowej osnowy geodezyjnej;
  • charakterystyczne punkty obrysu obiektu na żądanym poziomie;
  • miary cołowe pomiędzy poszczególnymi punktami;
  • miary niezbędne do zlokalizowania wszystkich punktów głównych obiektu;
  • rozmieszczenie reperów roboczych i ich wysokości w odniesieniu do poziomu zerowego obiektu i do układu wysokościowego, w jakim została wykonana mapa do celów projektowych.

Metody prowadzenia robót ziemnych

Roboty ziemne wykonywane są następującymi metodami:

  • mechaniczną – polegającą na wykonaniu czynności zasadniczych i pomocniczych z zastosowaniem różnego rodzaju sprzętu i maszyn;
  • ręczno-mechaniczną – polegającą na ręcznym odspojeniu i załadowaniu materiałów wydobywczych oraz ich transporcie na odkład za pomocą transporterów taśmowych, wyciągów skipowych, lekkich żurawi itp.;
  • ręczną – polegającą na wykonywaniu wszystkich czynności siłą mięśni ludzkich i za pomocą narzędzi;
  • hydromechaniczną (w szczególnych przypadkach) – polegającą na wykonywaniu odspajania, transporcie i osadzaniu gruntu w planowanym miejscu przy użyciu strumienia wody pod odpowiednim ciśnieniem.

Obowiązki kierownika budowy przed rozpoczęciem robót ziemnych

Przed rozpoczęciem robót ziemnych kierownik budowy powinien ustalić:

  • miejsce wykonywania prac;
  • miejsce składowania humusu oraz urobku;
  • miejsce poboru energii elektrycznej;
  • miejsce odprowadzenia wód gruntowych z wykopu;
  • sposób zabezpieczenia wykopu przed zalaniem opadami;
  • przyjętą w projekcie oś wykopu;
  • stałe znaki niwelacyjne (repery).

Warunki techniczne oraz zasady prowadzenia robót ziemnych

  • Przy wykonywaniu wykopów pod fundamenty sposobem zmechanizowanym należy pozostawić warstwę ok. 20 cm ponad rzędną posadowienia ławy podaną w projekcie, a następnie usunąć ją ręcznie, aby ochronić grunt przed wpływem warunków atmosferycznych oraz nieumyślnym przekopaniem przez osprzęt budowlany.
  • W przypadku wykonania zbyt głębokich wykopów fundamentowych ich spody nie mogą być zasypane gruzem; należy wypełnić je betonem lub piaskiem stabilizowanym za pomocą cementu.
  • W celu uniknięcia osuwania się skarp, wykopy należy wykonać w jak najkrótszym czasie oraz możliwie szybko je wykorzystać.
  • Aby nie dopuścić do naruszenia struktury gruntu pod fundamentami wskutek działania czynników atmosferycznych, gotowe fundamenty powinno się zasypać niezwłocznie po ich wykonaniu.
  • Do zasypywania wykopów i fundamentów trzeba używać odpowiednio zagęszczonych gruntów z tych wykopów, chyba że projekt przewiduje inną zasypkę – zagęszczanie gruntu należy wykonywać warstwami grubości do: 20 cm – przy zagęszczaniu ręcznym i 50 cm – przy zagęszczaniu mechanicznym.
  • Do zasypywania wykopów nie powinno się używać gruntów zamarzniętych oraz zawierających zanieczyszczenia i składniki organiczne, mogące spowodować procesy gnilne.
  • Nachylenie skarp wykopów tymczasowych należy kształtować w zależności od rodzaju gruntu, głębokości wykopu i obciążenia naziomu.
  • Wykopów nie można wykonywać bez skarp lub rozparcia ściankami przy głębokościach:
  1. h > 1 m – w gruntach piaszczystych i żwirowych;
  2. h > 1,25 m – w gruntach gliniasto-piaszczystych;
  3. h > 1,50 m – w gruntach gliniastych i iłach.
  • Odległość skarp odkładu od krawędzi wykopu powinna być równa co najmniej jego podwójnej głębokości, a odkłady powinny być wykonane w formie nasypu o wysokości do 1,50 m i nachyleniu skarp 1:1,5.
  • Ze względu na duży koszt należy unikać prowadzenia robót ziemnych w warunkach zimowych.

Warunki bezpiecznego prowadzenia robót ziemnych i wykonywania wykopów

Bezpieczne prowadzenie robót ziemnych i wykonywanie wykopów wymaga:

  • dysponowania dokumentacją projektową lub inwentaryzacyjną, która określa położenie instalacji oraz urządzeń podziemnych, znajdujących się w zasięgu planowanych robót, i określenia na tej podstawie bezpiecznej odległości (w pionie i poziomie) od istniejących sieci energetycznych, gazowych, ciepłowniczych, wodociągowych i kanalizacyjnych – w celu przyjęcia sposobu ich przeprowadzania;
  • działania bez użycia kilofów, łomów i podobnych narzędzi do odspajania gruntu, w pobliżu instalacji podziemnych;
  • ogrodzenia miejsc niebezpiecznych i umieszczenia tablic ostrzegawczych, zaś w miejscach ogólnodostępnych ustawienia balustrad wyposażonych w światło ostrzegawcze koloru czerwonego, w odległości 1 m od krawędzi wykopu, z poręczami ochronnymi umieszczonymi na wysokości 1,1 m od poziomu terenu;
  • w przypadkach uzasadnionych względami bezpieczeństwa – szczelnego przykrycia wykopu w sposób uniemożliwiający wpadnięcie do niego;
  • dostosowania prac do dostarczonego przez inwestora projektu organizacji ruchu, gdy roboty będą wykonywane w pasie drogi publicznej;
  • obudowania ścian wykopu z uwzględnieniem jego głębokości, struktury gruntu i przewidywanych obciążeń lub wykonania skarp o odpowiednim kącie nachylenia;
  • zapewnienia bezpiecznych wejść do wykopu, rozmieszczonych maksimum co 20 m;
  • składowania urobku w odległości nie mniejszej niż 0,6 m od krawędzi wykopu obudowanego lub – jeżeli wykop nie jest obudowany – poza granicą klina odłamu gruntu;
  • w przypadku prowadzenia prac z użyciem sprzętu zmechanizowanego – zabezpieczenia części wykopu dla osób współpracujących z operatorem;
  • w przypadku używania urządzeń wyposażonych w silniki spalinowe – zabezpieczenia przed gromadzącymi się w wykopie szkodliwymi oparami i gazami;
  • wykonywania prac przez dwie asekurujące się wzajemnie osoby, gdy wykop ma głębokość większą niż 2 m;
  • jeśli roboty realizowane są w pasie lub w bezpośrednim sąsiedztwie pasa drogi publicznej, używania przez pracowników kamizelek odblaskowych.

fot. Dmitrii Iarusov / Shutterstock.com

Dokumentacja odbioru końcowego robót ziemnych

Dokumentacja końcowego odbioru robót ziemnych powinna zawierać:

  • dziennik badań i pomiarów z naniesionymi szkicowo punktami kontrolnymi oraz wyniki badań próbek gruntu i sprawdzeń kontrolnych;
  • rysunki przekrojów miejsc charakterystycznych wraz z naniesionymi wymiarami liniowymi, kątami nachylenia skarp i spadków;
  • protokoły sprawdzeń wyników badań jakościowych i laboratoryjnych;
  • analizę wyników badań;
  • robocze orzeczenia jakościowe;
  • protokoły odbiorów częściowych wraz ze zgodami na wykonywanie dalszych prac.

Odbiór końcowy robót ziemnych powinien być przeprowadzony niezwłocznie po ich zakończeniu i potwierdzony protokołem zawierającym ocenę ostateczną oraz stwierdzenie ich przyjęcia. Fakt dokonania odbioru końcowego należy wpisać do dziennika budowy.

Błędy, których należy unikać przy prowadzeniu robót ziemnych

  • Ignorowanie wyników badań geotechnicznych oraz wytycznych projektanta – w przyszłości może to skutkować problemami związanymi z:
  1. zalewaniem piwnic;
  2. przesiąkaniem wody przez fundamenty i ściany fundamentowe;
  3. przebijaniem wody i wilgoci przez warstwy podłogi na gruncie;
  4. pękaniem ścian i innych elementów konstrukcji obiektu budowlanego;
  5. nierównomiernym osiadaniem obiektu.

Ich konsekwencją może być katastrofa budowlana.

  • Brak odpowiedniego zabezpieczenia wykopów pod fundamenty  stanowi zagrożenie osunięcia się gruntu, dlatego składowanie materiałów budowlanych i przejazd dla samochodów powinny być lokalizowane w bezpiecznej odległości – od 0,5 do 1,0 m – od krawędzi wykopów.
  • Pozostawienie części humusu (ziemi urodzajnej) przy fundamentach:
  1. przed rozpoczęciem robót ziemnych w obrębie powierzchni działki należy zdjąć warstwę humusu grubości około 30 cm, który składuje się w innym, wyznaczonym miejscu działki, aby wykorzystać go przy zagospodarowywaniu terenu po zakończeniu budowy;
  2. humus pozostawiony przy fundamentach w sposób naturalny staje się korzystnym środowiskiem dla rozwoju mikroorganizmów kumulujących wilgoć, która w sposób agresywny zaczyna oddziaływać na izolację fundamentów i ścian fundamentowych – eliminacja tych zjawisk jest czaso- i kosztochłonna.

Dlatego po dokładnym usunięciu humusu przy fundamentach należy zastąpić go ubitym piaskiem, żwirem lub gruzem.

  • Brak właściwego zagęszczenia warstwy podbudowy powoduje:
  1. pękanie podłogi na gruncie (w przypadku nieprawidłowego, zbyt lekkiego zagęszczenia podbudowy z tłucznia, żwiru lub piasku i nieuzyskania w związku z tym jej odpowiedniej nośności);
  2. pękanie ścian fundamentowych (w przypadku nieprawidłowego, zbyt intensywnego zagęszczenia podbudowy i jej poszczególnych warstw).

Dlatego w celu zabezpieczenia i ustabilizowania podłoża przed ułożeniem zbrojenia i wylaniem ław fundamentowych należy wykonać podlewkę (gr. 10 cm) z chudego betonu.

Ciąg dalszy nastąpi…

 

Stanisław Łapieński Piechota
Stanisław Łapieński Piechota
Architekt IARP

członek Krajowej Komisji Kwalifikacyjnej IARP, delegat na Zjazd Krajowy POOIA

TAGI

reklama

Warto przeczytać

Brak powiązanych artykułów.