Facebook

VADEMECUM ARCHITEKTA – okna i drzwi w budownictwie, roboty szklarskie, CZ. XI

Z:A 78

W tym odcinku przyjrzymy się bliżej zagadnieniom związanym ze stolarką otworową – oknami i drzwiami w budownictwie, a także ze szkłem i robotami szklarskimi wykonywanymi w budownictwie.

Okna stosowane w budownictwie

Z uwagi na rodzaj materiału z jakiego wykonane są ramy skrzydeł okiennych i ościeżnice okna dzielą się na:

  1. drewniane – materiał ten przy stosunkowo niewielkim ciężarze wykazuje się wysoką wytrzymałością, korzystnymi właściwościami mechanicznymi, dobrą izolacyjnością cieplną i akustyczną; do jego wad należy zaliczyć: reagowanie zmianą wymiarów na zmiany wilgotności, występowanie niedoskonałości w samej strukturze drewna (sęki) i podatność na korozję biologiczną przy nieodpowiedniej konserwacji lub błędach popełnionych przy wbudowaniu;
  2. z tworzyw sztucznych (najczęściej z PVC) – są odporne na starzenie (dotyczy to m.in. stałości barw oraz wyglądu zewnętrznego i w odróżnieniu od okien drewnianych nie reagują na zmiany wilgotności, przejawiają natomiast wrażliwość na zmiany temperatury, W przypadku gotowych wyrobów istotna jest odporność ram i ich elementów na obciążenia, jakie występują podczas eksploatacji;
  3. z aluminium – wykonywane są ze stopów aluminium z innymi metalami, w celu uzyskania niezbędnych właściwości wytrzymałościowych; ich zaletą jest niewielki ciężar przy jednocześnie wysokiej wytrzymałości, wadą zaś mała izolacyjność cieplna – dlatego też profile okien tego typu są wielokomorowe, izolowane termicznie – jako izolatora używa się przekładek z poliamidu wzmocnionego włóknem szklanym, a komory wypełnia się spienionym poliuretanem;
  4. stalowe – ze stalowych kształtowników walcowanych na gorąco i giętych na zimno, niska izolacyjność cieplna ograniczyła niestety ich zastosowanie i finalnie stolarkę stalową wyparły konstrukcje aluminiowe, które ułatwiają uzyskanie wymaganych parametrów.

Drzwi stosowane w budownictwie

Z uwagi na materiały użyte w konstrukcji, rozróżnia się drzwi z drewna i materiałów drewnopochodnych, stalowe, aluminiowe, z tworzyw sztucznych (PVC) i szkła, przy czym elementy drzwi wykonywane są z takich samych lub różnych materiałów, np. ościeżnica może być stalowa, a skrzydło drewniane.

Rodzaje skrzydeł drzwiowych:

  1. płytowe – rama wykonana jest z elementów drewnianych, stanowiących obwód skrzydła, a także dodatkowych elementów usztywniających, tworzących podział wewnętrzny i wzmocnienie pod zamek oraz zawiasy; wypełnienie ramy materiałami drobnymi stosownie do wymagań jakie drzwi mają spełniać (papier w formie „plastra miodu”, paski płyty pilśniowej, sztywna pianka poliuretanowa, płyta wiórowa kanałowa lub pełna); okładzina zewnętrzna z płyty pilśniowej twardej, płyty wiórowej lub sklejki; w ramach prac wykończeniowych powierzchnie drzwi płytowych są malowane farbą kryjącą lub bezbarwną (drzwi fornirowane), foliowane bądź laminowane – bywają one powszechnie stosowane jako wewnętrzne międzyizbowe gr. 40 mm i produkowane są zarówno jako komplety z ościeżnicą, jak i w postaci samych skrzydeł (do zawieszenia na ościeżnicach metalowych);
  2. płycinowe – kompletne drzwi składają się ze skrzydła drzwiowego i ościeżnicy drewnianej; różne warianty konstrukcji skrzydła i ościeżnicy decydują o ich przeznaczeniu – wyróżniamy wewnątrzlokalowe gr. 38 mm, wejściowe do mieszkań gr. 45 – 68 mm i wejściowe do budynku gr. 68 mm; skrzydło drzwiowe to rama złożona z szerokich elementów drewnianych połączonych na czopy odsadzone przelotowe lub kryte, wnętrze ramy jest dodatkowo podzielone na mniejsze pola, w których montowane są płyciny lub szyby; płyciny wykonuje się z drewna klejonego, sklejki, fornirowanych płyt HDF lub płyt warstwowych (sztywna pianka poliuretanowa w okładzinach ze sklejki); w drzwiach o zwiększonej odporności na włamanie stosowane są płyciny wzmocnione blachą, atestowane zamki i zawiasy oraz szyby w klasie P3 i P4;
  3. klepkowe – konstrukcja jak w drzwiach płycinowych, lecz rama jest wypełniona lub obłożona klepkami;
  4. stalowe lub alternatywnie z aluminium bądź PVC – wejściowe do budynków, antywłamaniowe, przeciwpożarowe.

W zależności od usytuowania w budynku wyróżnia się drzwi:

  1. zewnętrzne – stanowiące zamknięcie otworu komunikacyjnego w ścianie zewnętrznej między otwartą przestrzenią a wnętrzem budynku;
  2. wewnętrzne wejściowe – stanowiące zamknięcie otworu komunikacyjnego w ścianie wewnętrznej między ogólnodostępnymi traktami komunikacyjnymi (np. klatka schodowa lub korytarz) a samodzielnym lokalem np. mieszkalnym, użytkowym itp.;
  3. wewnątrzlokalowe – stanowiące zamknięcie otworów komunikacyjnych w ścianach wewnętrznych między izbami w samodzielnym lokalu.

W zależności od przeznaczenia drzwi podlegają wymaganiom wynikającym z obowiązujących norm oraz przepisów budowlanych, m.in. w zakresie wytrzymałości, ochrony cieplnej budynków, zabezpieczenia przed hałasem, ochrony przeciwpożarowej oraz wentylacji, zarówno w odniesieniu do budynków mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego, jak i użyteczności publicznej.

Odbiór okien i drzwi

Odbiór winien przebiegać w trzech etapach:

  1. etap 1 – przed wbudowaniem – na zgodność z aprobatą techniczną lub indywidualną dokumentacją (w zakresie rozwiązania konstrukcyjnego, zastosowanych materiałów i jakości wykonania) oraz na zgodność z zamówieniem;
  2. etap 2 – w ramach odbioru robót ulegających zakryciu w trakcie prac budowlanych – w odniesieniu do: podparcia progów, zamocowania ościeżnic i uszczelnienia luzów;
  3. etap 3 – po wbudowaniu – przy zamontowaniu okien i drzwi nie powinno dojść do zmiany cech geometrycznych ościeżnic, uszkodzeń mechanicznych i trwałych zabrudzeń ram, szyb i okuć; odchylenie od pionu ościeżnic okiennych oraz drzwiowych nie może przekraczać 2 mm na 1metr bieżący ościeżnicy i nie więcej niż 3 mm na całą ościeżnicę; otwieranie i zamykanie skrzydeł powinno odbywać się bez zacięć, zaś otwarte skrzydła okienne i drzwiowe nie mogą samoczynnie (pod własnym ciężarem) otwierać się lub zamykać; zamknięte skrzydła powinny przylegać do ościeżnicy równomiernie – wszystkimi narożami.

Roboty szklarskie

Roboty szklarskie należy wykonywać zgodnie z dokumentacją techniczną, a każde odstąpienie od niej trzeba odnotowywać odpowiednim zapisem w dzienniku budowy z potwierdzeniem projektanta i nadzoru technicznego. Przeprowadza się je po zakończeniu podstawowych robót budowlanych, tynkarskich i posadzkowych, lecz przed malowaniem ścian i sufitów. Wszelkie czynności wstępne związane z malowaniem elementów przeznaczonych do szklenia – z wyjątkiem ostatecznego malowania, które wykonuje się po oszkleniu – należy zakończyć przed szkleniem.

Ważną cechą szkła jest wysoka odporność na wpływy warunków atmosferycznych oraz na działanie ługów, soli, gazów i kwasów, z wyjątkiem kwasu fluorowego i fosforowego. Materiał ten jest natomiast wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury – przy szybkim rozgrzaniu lub oziębieniu pęka (wyjątek stanowi szkło specjalne), a w przypadku dostania się zimnej wody na rozgrzaną taflę – rozpada się na kawałki.

Reasumując, w porównaniu z innymi materiałami budowlanymi szkło jest bardzo kruche, a jego rozszerzalność cieplna niewielka. Do największych zalet należy zdolność przepuszczania światła. Jako materiał podstawowy używany w budownictwie szkło stosuje się w postaci płyt płaskich lub szyb ochronnych.

Rodzaje szyb ochronnych stosowanych w budownictwie

W budownictwie stosowane są następujące rodzaje szyb:

  1. hartowane – przycięte na wymiar przez producenta szyby o zwiększonej wytrzymałości na działanie mechaniczne i niewielkim ryzyku zranienia odłamkami po ich rozbiciu, gdyż rozpadają się na małe kawałki o tępych krawędziach;
  2. klejone – sklejone warstwowo dwie lub więcej szyb, między którymi wprowadzone są folie bądź żywice, stosowane jako ochronne: antywłamaniowe i kuloodporne;
  3. z naklejoną folią poliestrową – dla zwiększenia odporności szkła na przebicie, a jednocześnie w celu ochrony przed zranieniem odpryskami przy rozbiciu; ograniczeniem w stosowaniu jest mała odporność na zarysowanie i przecięcie;
  4. energooszczędne (ze szkła z powłokami niskoemisyjnymi) – charakteryzują się dobrą przepuszczalnością promieniowania słonecznego przy jednoczesnym odbijaniu promieniowania podczerwonego, co chroni przed emisją ciepła z wnętrza pomieszczenia, produkowane na bazie bezbarwnego lub barwnego szkła float;
  5. ze szkła twardopowłokowego – o powłoce odpornej na działanie mechaniczne i wpływ czynników zewnętrznych – może być przeznaczone na pojedyncze szyby w oknach o podwójnych skrzydłach, a także stosowane do produkcji szyb zespolonych;
  6. ze szkła miękkopowłokowego – powłoki są wykonywane jako układy wielowarstwowe, mają właściwość odbijania promieni cieplnych, produkt ten jest używany tylko jako element szyby zespolonej – szyba wewnętrzna z powłoką zwróconą do wnętrza szyby zespolonej;
  7. ze szkła przeciwsłonecznego – ich cechą podstawową jest ograniczona przepuszczalność promieniowania słonecznego, światła i energii, uzyskana poprzez zwiększenie właściwości absorpcyjnych lub refleksyjnych szkła – stosowane na elewacjach południowo-zachodnich zapobiegają przegrzewaniu pomieszczeń o dużych przeszkleniach i redukują oślepiające działanie światła słonecznego;
  8. ze szkła absorpcyjnego – uzyskuje się je ze szkła barwionego w masie – energia słoneczna pochłaniana przez szybę powoduje jej ogrzanie, a następnie ciepło z szyby jest wypromieniowane na obydwie strony, z uwagi na bezpieczeństwo należy użyć szyb hartowanych;
  9. ze szkła przeciwsłonecznego powłokowego – odbijają część promieniowania słonecznego na powłoce refleksyjnej, selektywnie przepuszczają promieniowanie widzialne, redukują przepuszczalność promieniowania podczerwonego i UV oraz odznaczają się bardzo dobrą izolacyjnością termiczną;
  10. zespolone – występują w układach jedno- bądź dwukomorowych, poprzez sklejenie 2 lub 3 szyb na elementach dystansowych umieszczonych wzdłuż ich obwodu; elementem dystansowym jest kształtownik aluminiowy bądź stalowy powlekany tworzywem sztucznym, w którego wnętrzu znajduje się materiał higroskopijny regulujący poziom wilgoci w przestrzeni międzyszybowej wypełnionej suchym powietrzem lub gazem (argonem, kryptonem, ksenonem lub SF6), istotną zaletą szyb tego typu jest mały współczynnik przenikania ciepła oraz dobra izolacyjność akustyczna; stosowane są do szklenia okien jednoramowych oraz jednej z dwóch warstw skrzydeł w – wykonanych specjalnie – oknach skrzynkowych, ościeżnicowych i zespolonych.

Transport, odbiór i magazynowanie szkła oraz materiały pomocnicze do robót szklarskich

  1. Transport – do przewozu szkła na placu budowy powinien służyć wózek ręczny, na którym materiał można przewozić w opakowaniu lub luzem wraz z innymi elementami przeznaczonymi do szklenia bądź już oszklonymi. Duże pojedyncze szyby, płyty bądź całe skrzynie z tymi produktami można przenosić ręcznie przy udziale takiej liczby osób, aby na jedną przypadał ciężar nie większy niż określają to odpowiednie przepisy BHP. Pracownicy zatrudnieni przy transporcie szyb bez opakowania powinni być wyposażeni w rękawice ochronne lub dłonice. Ramy i drzwi oszklone o dużych wymiarach należy przenosić tylko w pozycji pionowej przez co najmniej 2 osoby korzystające z pasów lub uchwytów przeznaczonych do transportowania płyt szklanych, a elementy niewielkie, dające uchwycić się rękoma – z zastosowaniem odpowiednich przyssawek;
  2. Odbiór – szkło dostarczane na plac budowy, przed wydaniem do użycia lub szklenia, trzeba sprawdzić pod względem jakości i wymiarów, zwracając szczególną uwagę na jego przezroczystość, w tym na: powodowanie zniekształceń obrazu, falistość, obecność zanieczyszczeń w postaci nitek i pęcherzyków oraz muszek i kamieni. Należy dodatkowo przyjrzeć się, czy płyty szkła nie są popękane i porysowane oraz czy nie mają barwnych plam bądź zaparzeń powstałych wskutek dłuższego przechowywania w zawilgoconym opakowaniu lub w wilgotnym pomieszczeniu. Szerokość i długość płyt sprawdza się za pomocą powszechnie stosowanych przyrządów pomiarowych, a ich prostokątność przy użyciu kątownika. Jeśli chodzi o grubość weryfikuje się ją poprzez ułożenie kilkunastu płyt jedna na drugiej – mierząc wysokość tak przygotowanego stosu, a następnie dzieląc przez liczbę elementów w stosie. Najlepiej jednak grubość płyt sprawdzić odpowiednim przymiarem lub suwmiarką;
  3. Magazynowanie – szkło płaskie pakowane jest w wytwórni w skrzynie, klatki lub pakiety i w takiej postaci dostarczane na budowę. Produkt znajdujący się w opakowaniu jest szczególnie wrażliwy na wilgoć i dlatego w przypadku zamokniętego lub pokrytego wilgocią opakowania należy je bezzwłocznie zdjąć, opakowanie i szkło wysuszyć, a następnie całość ponownie zapakować, przekładając poszczególne płyty papierem lub innym miękkim materiałem, bądź ustawić szkło luzem na stojakach nachylonych pod kątem 85º i warstwami grubości do 60 cm – na listwach drewnianych lub specjalnych podkładkach. Szyby zespolone magazynuje się w opakowaniu i tak dostarcza się do miejsca wprawiania w ramy – powinno się jednak przedtem sprawdzić ich wymiary oraz czy szkło nie jest uszkodzone (ewentualne reklamacje). Szyby zespolone magazynowane luzem ustawia się na stojakach nachylonych – podporą poziomą – pod kątem 5 – 6º, przy grubości warstwy elementów ustawionych na stojaku nie przekraczającej 50 cm. Poszczególne szyby trzeba oddzielić od siebie przekładkami z pasków filcu, miękkiej tektury lub innego materiału nie niszczącego szkła, pamiętać jednak należy, iż podkładki umieszcza się w miejscu ramek dystansowych. Płyty ze szkła profilowanego opakowane fabrycznie w wytwórni można układać do wysokości 10 warstw (60 cm) w pozycji poziomej.

Materiały pomocnicze używane przy wykonywaniu robót szklarskich to materiały służące do uszczelniania i mocowania szyb w ramach okiennych oraz innych elementach szklonych. Należą do nich:

  1. kity – dzieli się je na twardniejące i nietwardniejące – aktualnie kit zastępowany jest uszczelkami z tworzyw sztucznych o wymiarach i kształtach odpowiadających konstrukcji ramiaków;
  2. uszczelki – mogą być wykonane z miękkiej gumy, filcu, tworzywa sztucznego i innych materiałów nieulegających wpływom atmosferycznym;
  3. listwy przyszybowe – służące do mocowania szyb w elementach szklonych i ramach okiennych; występują jako zwykłe – drewniane o wymiarach nienormowanych, metalowe najczęściej w postaci kątowników równoramiennych i nierównoramiennych oraz z PVC, a także specjalne – stanowiące część ramy okiennej lub elementów szklonych, wykonane z profili stalowych, aluminiowych lub z tworzywa sztucznego.

Do materiałów pomocniczych zalicza się także drut szklarski, kołki, siodełka, gwoździe, wkręty i śruby.

Zasady organizacji robót szklarskich

Prawidłowa organizacja robót szklarskich polega na zastosowaniu najlepszych metod pracy, racjonalnym wykorzystaniu narzędzi i sprzętu oraz na właściwym rozstawieniu pracowników. Czynności powinny być prowadzone według ustalonego harmonogramu, w którym przewidziane są terminy ich rozpoczęcia i zakończenia, co wiąże się również z przygotowaniem i dostarczeniem odpowiedniej ilości potrzebnych materiałów w ustalonym czasie:

  1. pomieszczenie do robót szklarskich powinno być wyposażone w odpowiednią liczbę stołów ze schowkami na odpady, umożliwiających dostęp do nich z trzech stron oraz niezbędny sprzęt do tego typu prac; ważne jest także dobre oświetlenie światłem dziennym, a w przypadku prowadzenia prac o zmroku – sztucznym o natężeniu co najmniej 75 luksów;
  2. w przypadku prowadzenia robót szklarskich z pomostu lub rusztowania, należy zapewnić wykonawcom warunki pozwalające na swobodne i bezpieczne wykonywanie prac;
  3. kontrola robót powinna być prowadzona na bieżąco przez ich kierownika;
  4. jakość robót szklarskich sprawdza się w całości poprzez bezpośrednie oględziny, a wyrywkowo poprzez szczegółowe obmiary – liczbę wykonanych prac ustala się, dokonując obmiaru: szyby mierzy się w świetle wrębów (zaokrąglając do pełnego centymetra w górę), powierzchnię szyb oblicza się z dokładnością do 0,01 m², zaś szyby o kształcie nieregularnym mierzy się według najmniejszego opisanego prostokąta.

Zasady BHP przy robotach szklarskich

Przy prowadzeniu robót szklarskich należy zachować szczególną ostrożność, gdyż ma się tu do czynienia z bardzo niebezpiecznym materiałem, dlatego:

  1. każdy szklarz musi mieć przy sobie opatrunek osobisty;
  2. pracujący przy obróbce szkła powinni być wyposażeni w fartuchy i mankiety ze skóry lub grubego brezentu, a w czasie przenoszenia szkła w rękawice zabezpieczające dłonie i przeguby rąk;
  3. przy wykonywaniu robót na wysokości konieczne jest wyposażenie pracownika w pasy z linką umocowaną do elementu stałego powyżej stanowiska pracy, zaś teren zagrożony poniżej miejsca prowadzenia robót powinien być ogrodzony i oznakowany tablicami ostrzegawczymi (strefa bezpieczeństwa);
  4. odpadów szkła nie można rzucać z rusztowań, lecz należy je składać w skrzyni do tego przeznaczonej;
  5. dla ostrzeżenia, że istnieją przegrody przezroczyste, na wprawionych szybach wskazane jest malowanie znaków X wodnym roztworem kredy.

 

Ciąg dalszy nastąpi…

Stanisław Łapieński Piechota
Stanisław Łapieński Piechota
Architekt IARP

członek Krajowej Komisji Kwalifikacyjnej IARP, delegat na Zjazd Krajowy POOIA

reklama

Warto przeczytać