Facebook

VADEMECUM ARCHITEKTA – fundamenty i rusztowania, cz. IV

Z:A 71

W tym odcinku cyklu Architekt na budowie Stanisław Łapieński-Piechota omawia prace związane z fundamentowaniem bezpośrednim oraz rusztowaniami zewnętrznymi. O czym w tym zakresie powinien wiedzieć architekt?

RODZAJE FUNDAMENTÓW BEZPOŚREDNICH

  1. Ławy fundamentowe – stosuje się je jako fundamenty pod ścianami i wykonuje najczęściej z betonu, żelbetu lub – obecnie rzadko – z cegły czy kamienia pojawiają się również pod rzędami słupów, gdy wymiary sąsiadujących ze sobą pojedynczych stóp są zbyt duże (przez co zbyt blisko siebie) lub gdy istnieje obawa ich nierównomiernego osiadania. Wyróżnia się dwa rodzaje ław fundamentowych:
    1. murowane – wykonywane są z cegły pełnej (dobrze wypalonej) lub kamienia na zaprawie cementowej bądź cementowo-wapiennej co najmniej marki M5; stosuje się je w budynkach murowanych o wysokości do czterech kondygnacji, przy niskim poziomie wód gruntowych; grubość ławy nie powinna być mniejsza niż grubość trzech warstw cegieł, tj. ok. 22 cm;
    2. betonowe – wykonywane są jako monolityczne, o przekroju prostokątnym, trapezowym lub schodkowym, ich wysokość nie powinna być mniejsza niż 30 cm; w celu zabezpieczenia przed spękaniem, spowodowanym nierównomiernym osiadaniem, zbroi się je konstrukcyjnie w kierunku podłużnym prętami ø 12–20 mm ze stali gładkiej klasy A-0 lub A-I – dwoma prętami górą i dwoma prętami dołem – w obrysie ściany obciążającej, ze strzemionami ø 6–8 mm co ok. 300 mm; powinny być ułożone na podlewce betonowej grubości 100 mm; natomiast jeżeli poziom posadowienia ławy jest zmienny ze względu np. na spadek terenu – wykonuje się ją jako schodkową (wys. uskoku – 30 cm), zaś przy dużych różnicach wysokości – z żelbetu.  
  2. Stopy fundamentowe – stosuje się je pod słupami, filarami, ścianami odcinkowymi itp. i wykonuje z materiałów identycznych jak w przypadku ław; najczęściej wykorzystywane są stopy monolityczne betonowe lub żelbetowe, które mogą być obciążane osiowo (podstawa zwykle kwadratowa) lub mimośrodowo (podstawa zwykle prostokątna, z wydłużeniem w płaszczyźnie działania obciążenia).
  3. Fundament rusztowy – stosuje się go zamiast stóp o dużych wymiarach w przypadku, gdy podłoże gruntowe jest słabe, a rozstawy słupów są jednakowe; ma on formę krzyżujących się ław fundamentowych, gdzie w miejscach ich przecięcia osadzone zostały słupy.
  4. Płyta fundamentowa – stosuje się ją w przypadku posadowienia budynku na gruncie niejednorodnym o małej nośności, gdy niezbędna powierzchnia podstawy ław lub stóp fundamentowych byłaby duża, a przestrzenie pomiędzy fundamentami stosunkowo małe; płyty fundamentowe mają z reguły konstrukcję zbliżoną do stropów monolitycznych.

Sposoby fundamentowania przy budynku sąsiednim

Mimośrodowe oparcie ściany na ławie fundamentowej może grozić jej nierównomiernym osiadaniem, a w konsekwencji spowodować oddzielenie ściany od podstawy. Aby do tego nie doszło, należy wykonać ścianę fundamentową zespoloną z ławą tak, aby stanowiły one monolityczną konstrukcję żelbetową do poziomu stropu parteru.

Między fundamentami nowo wznoszonego budynku a ścianami budynku sąsiedniego należy pozostawić szczelinę dylatacyjną o szerokości ok. 20 mm, wypełnioną np. styropianem. Fundament wznoszonego budynku powinien być na tej samej wysokości co istniejący, a jeśli jest wyżej, trzeba wykonać podbudowę (z cegły pełnej lub bloczków betonowych na zaprawie cementowej) albo podbetonowanie, przy czym styk podbudowy z istniejącym fundamentem powinien być dokładnie wypełniony.

Roboty należy prowadzić odcinkami w wykopach długości 1–1,5 m, jednak między odcinkami wykonywanymi jednocześnie należy zachować odległość 4–5 m.

Zasady wykonywania i odbioru fundamentów bezpośrednich

Rozpoczęcie robót fundamentowych powinno nastąpić po odbiorze podłoża gruntowego, który należy przeprowadzić przed ułożeniem podsypki żwirowo-piaskowej, chudego betonu (betonu wyrównawczego) oraz innych warstw wyrównawczych i izolacyjnych. Potwierdza się go protokolarnie oraz odnotowuje w dzienniku budowy.

Fundamenty wykonywane są w odpowiednich deskowaniach. Obecnie najczęściej stosuje się te systemowe, składające się z elementów montowanych na budowie. Deskowania indywidualne wykonuje się z tarcz zbijanych z desek grubości 25 mm (tzw. calówek), usztywnionych nakładkami z desek grubości 38 mm (1,5 cala) lub bali 50 mm (2 cale).

Gotowe fundamenty podlegają sprawdzeniu i odbiorowi w zakresie:

  1. prawidłowości ich usytuowania w planie;
  2. poziomu posadowienia;
  3. prawidłowości wykonania robót ciesielskich, zbrojarskich, betonowych, izolacyjnych itp.

Błędy, których należy unikać przy fundamentowaniu

  1. Złe posadowienie, ze względu na przemarzanie gruntu, powoduje tworzenie się wysadzin – w wyniku których na fundamencie pojawiają się pęknięcia – należy bezwzględnie przestrzegać głębokości posadawiania określonych dla czterech stref przemarzania gruntu, występujących na terenie Polski: strefa I (Szczecin, Poznań, Wałbrzych, Jelenia Góra) – 0,8 m; strefa II (rejon Warszawy) – 1,0 m; strefa III (Białystok, Łomża, Olsztyn, Rzeszów, Przemyśl) – 1,2 m; strefa IV (okolice Suwałk) – 1,4 m.
  2. Nieprawidłowe wypoziomowanie fundamentów powoduje problemy z murowaniem pierwszych warstw ścian oraz wykonaniem izolacji przeciwwodnych i przeciwwilgociowych – duże nierówności należy zniwelować warstwą mocnej zaprawy położonej na wierzchu fundamentu, zaś przy mniejszych do wymurowania ściany trzeba użyć grubszej warstwy zaprawy.
  3. Niezawibrowanie betonu w fundamentach skutkuje:
    1. nieosiągnięciem jego odpowiedniej klasy;
    2. dużo niższymi niż wymagane parametrami szczelności – w betonie pojawią się pustki (raki lub kawerny), zaś mieszanka będzie się nadmiernie osadzać;
    3. wadliwym wiązaniem niezwibrowanego betonu ze stalą, co w konsekwencji może doprowadzić do złego osadzania się budynku i pojawienia się licznych pęknięć i zarysowań.

Aby tego uniknąć, wibrowanie należy wykonywać podczas rozprowadzania mieszanki betonowej w deskowaniu – najlepiej przy pomocy wibratorów mechanicznych.

  1. Brak deskowania fundamentów lub jego niedostateczne zrealizowanie powoduje niedokładności przy murowaniu ścian, wykonywaniu izolacji oraz cokołów.
  2. Niewykonanie równocześnie z fundamentami budynku, oddylatowanych od nich, fundamentów pod kominy, schody, tarasy oraz pod słupy w formie stóp fundamentowych może spowodować naruszenie statyki budynku, nierównomierne osiadanie i pękanie ścian.
  3. Niezachowanie odpowiedniego czasu między pracami fundamentowymi, co jest niezbędne, gdyż powinny się one odbywać w czasie ciągłym i nie należy doprowadza do przestojów, a niedopuszczalnym jest dokończenie wylanego fragmentu fundamentu po kilku tygodniach; gotowe fundamenty na czas zimowy należy zabezpieczyć matami słomianymi, a najlepiej zakopać.

Rodzaje rusztowań zewnętrznych

Ze względu na użyty materiał rusztowania dzielą się na drewniane i stalowe. Drewniane to najczęściej:

  1. drabinowe – składające się ze stojaków w postaci drabiny ze szczeblami i podkładkami oraz z pomostów i poręczy;
  2. stojakowe jednorzędowe i dwurzędowe – składające się ze stojaków z podwalinami i podkładkami, podłużnic, pomostów z poręczami oraz schodni;
  3. na wysuwnicach – składające się z wysuwnic, pomostów z poręczami oraz desek krawężnikowych;
  4. na kozłach – składające się z leżni, nóg oraz desek usztywniających nogi kozła, stosowane do robót murowych i wykończeniowych.

Należy do nich używać wyłącznie drewna zdrowego o małej liczbie sęków, drobnosłoistego i miękkiego, np. sosny, świerku czy jodły. Nie wolno stosować drewna zmurszałego, nadgniłego lub z próchnicą oraz nieokorowanego i desek okorkowych, jak również krętosłoistego, wykazującego skłonność do dalszego skręcania się, ponieważ powoduje to wysuwanie się gwoździ. Rusztowania stalowe tworzy się z rur atestowanych ze ścianką grubości co najmniej 3,2 mm, czarnych lub malowanych, ze szwem lub bez niego – z gwarantowanymi właściwościami mechanicznymi.

Rusztowania typowe powinny być wykonane zgodnie z instrukcjami, warunkami technicznymi i normami, których stosowanie, jak wiadomo, nie jest obowiązkowe, zaś rusztowania specjalne – zgodnie z zatwierdzoną dokumentacją techniczną (opisową i rysunkową).

Bezpieczne wykonywanie prac na rusztowaniach i ruchomych podestach roboczych

  1. Rusztowania i ruchome podesty robocze powinny mieć:
    1. umieszczoną tablicę informacyjną, określającą:
      • wykonawcę montażu – imię i nazwisko lub nazwę firmy oraz numer telefonu,
      • dopuszczalne obciążenia pomostów i konstrukcji rusztowania lub ruchomego podestu roboczego;
    2. daszki ochronne o wysięgu 2,2 lub 3,5 m, w zależności od wysokości rusztowań (odpowiednio – do 20 i ponad 20 m) powinny być wykonane z 45-stopniowym spadkiem w stronę budynku w przypadku usytuowania bezpośrednio przy ciągach komunikacyjnych, tj. chodnikach, ulicach, drogach.
  2. Rusztowania i ruchome podesty powinny mieć:
    1. pomost o powierzchni roboczej, wystarczającej dla osób wykonujących roboty oraz do składowania narzędzi i niezbędnej ilości materiałów;
    2. stabilną konstrukcję dostosowaną do przenoszenia zakładanych obciążeń;
    3. poręcze ochronne, uziemienie i instalację odgromową;
    4. piony komunikacyjne.
  3. Rusztowania i ruchome podesty powinny zapewniać:
    1. bezpieczną komunikację i swobodny dostęp do stanowisk pracy;
    2. możliwość wykonywania pracy w pozycji niepowodującej nadmiernego wysiłku.
  4. Ponadto powinny one być:
    1. montowane przez pracowników przeszkolonych w tym zakresie;
    2. dopuszczone do użytkowania po sprawdzeniu przez nadzór techniczny oraz potwierdzeniu przydatności do określonych robót zapisem w dzienniku budowy dokonanym przez jej kierownika;
    3. poddawane w czasie eksploatacji przeglądom:
      • codziennie – przez brygadzistę użytkującego rusztowanie,
      • co 10 dni – przez konserwatora rusztowania,
      • doraźnie (po silnych wiatrach, burzach, długotrwałych opadach atmosferycznych i przed dopuszczeniem do użytkowania) – przez komisję z udziałem inspektora nadzoru, majstra i brygadzisty, a wyniki należy wpisać do dziennika budowy.
  5. Podczas pracy na rusztowaniach i ruchomych podestach zabronione jest:
    1. wykonywanie równocześnie robót na różnych poziomach bez zachowania jednego szczelnego pomostu, nie licząc tego, na którym prowadzone są prace;
    2. montowanie, eksploatowanie i składowanie rusztowań i ruchomych podestów roboczych:
      • jeżeli o zmroku nie zapewniono oświetlenia pozwalającego na dobrą widoczność,
      • w czasie gęstej mgły, opadów deszczu, śniegu i gołoledzi,
      • w czasie burzy lub wiatru o prędkości przekraczającej 10 m/s;
    3. zrzucanie demontowanych elementów rusztowań i ruchomych podestów roboczych;
    4. ponad dopuszczalne obciążanie pomostów i konstrukcji rusztowania lub ruchomego pomostu roboczego.

Ciąg dalszy nastąpi…

Stanisław Łapieński Piechota
Stanisław Łapieński Piechota
Architekt IARP

członek Krajowej Komisji Kwalifikacyjnej IARP, delegat na Zjazd Krajowy POOIA

TAGI

reklama

Warto przeczytać