Facebook

VADEMECUM ARCHITEKTA – spoiwa budowlane i roboty murowe, cz. VII

Z:A 74

W tym odcinku cyklu „Architekt na budowie” przedstawiamy materiały wiążące stosowane w budownictwie oraz opisujemy elementy istotne z punktu widzenia prac murowych.

Rodzaje spoiw mineralnych

Spoiwa budowlane mineralne (nieorganiczne) są podstawowymi materiałami wiążącymi. Dzielą się one na dwie grupy:

  1. spoiwa powietrzne – po zarobieniu wodą mogą wiązać i twardnieć tylko na powietrzu i nie są odporne na jej działanie nawet po stwardnieniu, należą do nich: wapno zwykłe, spoiwa gipsowe i magnezjowe oraz glina;
  2. spoiwa hydrauliczne – po wstępnym zarobieniu wodą mogą wiązać i twardnieć zarówno na powietrzu, jak i w wodzie, należą do nich: cementy i wapna hydrauliczne.

Glina może być podstawowym spoiwem do zapraw bez domieszek lub z domieszkami innych spoiw, bywa też wykorzystywana jako domieszka do zapraw cementowych, wapiennych i gipsowych – do tego celu nadają się gliny bardzo tłuste.

Transport, odbiór i przechowywanie spoiw mineralnych

Spoiwa powinny być dostarczane w pojemnikach lub wielowarstwowych workach 25 lub 50 kg i przechowywane ze spełnieniem następujących warunków:

  1. worki powinny być oznakowane nadrukiem określającym wytwórcę, rodzaj spoiwa, datę workowania i termin trwałości;
  2. w trakcie transportu i rozładunku spoiwo należy chronić przed opadami atmosferycznymi;
  3. podczas odbioru liczbę poszczególnych partii sprawdzana jest metodą ważenia;
  4. spoiwa przechowywane są na budowie w suchych, przewiewnych i zamkniętych magazynach na stosach 12-workowych (dla worków 3- i 4-warstwowych) lub 18-workowych (dla worków 6-warstwowych), podłogi magazynów powinny być ułożone na legarach powyżej gruntu;
  5. cement workowany jest przechowywany w magazynach zadaszonych otwartych, z bokami zabezpieczonymi przed opadami lub w magazynach szczelnie zamkniętych;
  6. cement dostarczany luzem jest przechowywany w specjalnych zasobnikach (silosach cementowych), musi mieć identyfikator (w formie przywieszki do zbiornika transportowego) zwierający nazwę, rodzaj, symbol i klasę cementu, nazwę wytwórni, datę i godzinę. wysyłki, numer rejestracyjny pojazdu, zleceniodawcę, numer zlecenia, odbiorcę oraz termin trwałości.

Rodzaje składników w konstrukcjach murowych

W konstrukcjach murowych stosuje się:

  1. elementy murowe z drobno- lub średniowymiarowych wyrobów budowlanych przeznaczonych do wznoszenia konstrukcji murowych ręcznie;
  2. zaprawę murarską – przeznaczoną do spajania elementów murowych w konstrukcjach budowlanych;
  3. wyroby pomocnicze – różnego rodzaju elementy metalowe lub z tworzyw sztucznych stosowane w konstrukcjach murowych, np. kotwy, łączniki, wsporniki, nadproża, wzmocnienia spoin itp.

Podział elementów murowych

  1. Z uwagi na użyty surowiec wyróżniamy elementy:
  • ceramiczne – zwykłe (wypalane, porowate), poryzowane (wypalane o podwyższonej porowatości), klinkierowe (spiekane, spoiste), kamionkowe (spiekane, spoiste), silikatowe,
  • betonowe – z betonów zwykłych (z kruszywem mineralnym), z lekkich (z kruszywem mineralnym, sztucznym lub organicznym) i specjalnych,
  • z kamienia naturalnego,
  • z gipsu – naturalnego i syntetycznego oraz z gipsobetonu,
  • inne – stosowane sporadycznie lub na skalę doświadczalną, w tym z gliny niewypalanej, ziemi prasowanej, tworzyw sztucznych;
  1. Z uwagi na wymaganą dokładność wykonania muru:
  • do murowania na spoiny zwykłe,
  • do murowania na spoiny cienkie,
  • do układania na sucho (bez użycia zaprawy);
  1. Z uwagi na liczbę otworów:
  • z otworami pionowymi o łącznej objętości nie przekraczającej 25% objętości elementu brutto – mają najkorzystniejsze parametry wytrzymałościowe oraz są najtrwalsze,
  • z otworami pionowymi stanowiącymi od 25 do 55% objętości elementu brutto – wady: mniej wytrzymałe oraz mniej odporne na czynniki atmosferyczne, chemiczne i biologiczne, zalety: lżejsze, posiadają najlepsze parametry pod względem izolacyjności cieplnej,
  • z otworami pionowymi stanowiącymi od 55 do 70% objętości elementu brutto oraz, niezależnie od objętości, z otworami poziomymi – najmniej wytrzymałe, lecz najlżejsze i odznaczające się wysoką izolacyjnością akustyczną oraz cieplną;
  1. Z uwagi na wielkość:
  • drobnowymiarowe (o masie kilku kilogramów) – układane jedną ręką: cegły pełne i drążone, bloczki pełne,    
  • średniowymiarowe (o masie kilkunastu lub 20 kg) – układane oburącz: pustaki i bloki pełne,
  • wielkowymiarowe – układane przez kilku murarzy lub przy użyciu sprzętu mechanicznego: nadproża bądź prefabrykowane bloki ścienne;
  1. Z uwagi na kształt:
  • z gładkimi powierzchniami bocznymi – do murowania na pełne pionowe spoiny poprzeczne,
  • z piórem i wpustem – do murowania bez wypełnienia pionowych spoin poprzecznych zaprawą,
  • z dwoma uchwytami bocznymi lub z jednym uchwytem centrycznym;
  1. Z uwagi na funkcję pełnioną w murze:
  • podstawowe (o kształcie prostopadłościanu) – główne elementy konstrukcyjne,
  • uzupełniające (o różnorodnych kształtach) – np. narożniki, okapniki, daszki.

Rodzaje ścian murowanych

Wyróżniamy ściany:

  1. jedno- i wielowarstwowe – ze względu na rodzaj konstrukcji,
  2. konstrukcyjne i niekonstrukcyjne – podział ze względu na funkcję.

Głównym przeznaczeniem ścian konstrukcyjnych jest przenoszenie dodatkowego obciążenia poza ciężarem własnym. Ściana niekonstrukcyjna to taka, którą można usunąć bez szkody dla nośności całej konstrukcji. Inne rodzaje ścian to:

  1. fundamentowe;
  2. zewnętrzne osłonowe;
  3. działowe;  
  4. z przewodami kominowymi (wentylacyjnymi, dymowymi i spalinowymi).

Zaprawy budowlane, ich podział i zakres stosowania

Zaprawy budowlane są mieszaniną spoiwa, kruszywa, wody i dodatków technologicznych. Ich cechą charakterystyczną jest wiązanie, czyli stopniowe przechodzenie ze stanu płynnego lub plastycznego w stały.

Stosuje się w nich przede wszystkim spoiwa mineralne – cement, wapno, gips, glinę oraz polimerowe (kleje). Kruszywo może być naturalne – piasek, sztuczne – styropian, lub organiczne – trociny. Upłynnianie zaprawy osiąga się przez dodanie odpowiedniej ilości tzw. wody zarobowej. Używa się także dodatków uplastyczniających – przyśpieszających lub opóźniających wiązanie, uszczelniających, wiążących wodę oraz pigmenty koloryzujące.

Zaprawy zwykłe – lekkie (klejowe) – stosuje się do cienkich spoin oraz do specjalnego przeznaczenia, np. do łączenia elementów silikatowych. Lekkie zaprawy murarskie (ciepłochronne) wykonywane są z lekkich kruszyw sztucznych, mineralnych lub organicznych i służą do wznoszenia murów z elementów o podwyższonej izolacyjności cieplnej – bloczków z betonu komórkowego, bloczków i pustaków z betonu lekkiego, pustaków ceramicznych zwykłych i poryzowanych. Wadą tych zapraw jest mniejsza wytrzymałość oraz większa wrażliwość na wilgoć i mróz.

Zaprawy dzieli się na:

  1. murarskie – przeznaczone do spajania elementów murowych w konstrukcyjną całość i wyrównywania naprężeń w nich występujących;
  2. tynkarskie – stosowane do wypraw i gładzi na powierzchniach konstrukcji;
  3. specjalne – np. żaroodporne, montażowe lub zalewowe.

Zakres używania zapraw budowlanych:

  1. zaprawa cementowa (oznaczenie – c):   
  • fundamenty (bez ograniczeń),
  • ściany (bez ograniczeń),
  • filary nośne, łuki i sklepienia (obciążone),
  • sklepienia cienkościenne (gr. ¼ cegły i ½ cegły),
  • posadzki (podłoże i warstwa wyrównawcza),
  • tynki – obrzutka zewnętrzna i wewnętrzna, narzut zewnętrzny, warstwa wierzchnia zewnętrzna i wewnętrzna,
  • mocowanie elementów kotwiących przy robotach ka mieniarskich i innych pracach,
  • warstwa wyrównawcza pod podokienniki, nakrywy i stopnie schodowe z kamienia naturalnego;
  1. zaprawa cementowo-wapienna (oznaczenie – cw):
  • fundamenty w gruntach suchych,
  • ściany pomieszczeń o wilgotności powyżej 60% i położone poniżej izolacji poziomej w gruntach mokrych oraz nadziemne nośne w budynkach do dwóch kondygnacji,
  • filary nośne, łuki i sklepienia (obciążone),
  • tynki – obrzutka zewnętrzna i wewnętrzna, narzut zewnętrzny i wewnętrzny, warstwa wierzchnia zewnętrzna i wewnętrzna,
  • układanie posadzek kamiennych,
  • osadzanie pionowo i poziomo okładziny kamiennej;
  1. zaprawa wapienna (oznaczenie – w):
  • fundamenty (w gruntach suchych),
  • ściany nadziemne nośne w budynkach jednokondygnacyjnych,
  • tynki – obrzutka wewnętrzna, narzut wewnętrzny,
  • układanie posadzek kamiennych z piaskowca;
  1. zaprawa gipsowa (oznaczenie – g):
  • tynki – narzut wewnętrzny, warstwa wierzchnia wewnętrzna,
  • tynki pocienione i gładkie na podłożach gipsowych i gipsobetonowych;
  1. zaprawa gipsowo-wapienna (oznaczenie – gw):
  • tynki – obrzutka wewnętrzna, warstwa wierzchnia wewnętrzna,
  • tynki pocienione i gładkie na podłożach gipsowych i gipsobetonowych;
  1. zaprawa cementowo-gliniana (oznaczenie – cgl):
  • fundamenty w gruntach podmokłych,
  • ściany z przewodami dymowymi oraz z gliny i żużlobetonu,
  • filary nośne, łuki i sklepienia (obciążone),
  • izolacja pionowa i poniżej zwierciadła wody,
  • tynki – obrzutka wewnętrzna, warstwa wierzchnia wewnętrzna.

Oznaczanie wyrobów budowlanych

Wyroby budowlane stosowane na budowie powinny być trwale oznakowane. Na etykietach dołączonych do każdej partii powinny być umieszczone następujące dane:

  1. nazwa, adres, kod i znak firmowy producenta;
  2. nazwa i symbol wyrobu;
  3. data produkcji;
  4. numer partii lub kod pakowacza albo brygady roboczej;
  5. masa opakowania (wraz z dopuszczalną tolerancją);
  6. podstawowe parametry wyrobu – zgodnie z przedmiotową normą – wytrzymałość, wymiary, masa itp.;
  7. instrukcja stosowania, przechowywania, paletowania i transportu opracowana przez producenta (nie dotyczy wyrobów typowych);
  8. numer normy lub aprobaty technicznej;
  9. numer certyfikatu zgodności lub deklaracji zgodności;
  10. znak budowlany.

Sprzedający wyrób jest zobowiązany udostępnić następujące dokumenty:

  1. certyfikat znaku bezpieczeństwa B (jeśli dotyczy danego wyrobu), aktualny certyfikat na zgodność z normą lub aprobatą techniczną wydany przez upoważnioną jednostkę certyfikującą;
  2. aktualną deklarację zgodności z normą lub aprobatą techniczną wydaną przez producenta.

Zasady składowania wyrobów budowlanych używanych do robót murowych:

  1. elementy licowe (odporne na działanie czynników atmosferycznych) składuje się zafoliowane, na paletach ustawionych na równym, suchym podłożu, powinny być nakryte przenośnymi daszkami;
  2. elementy drążone ceramiczne, silikatowe, betonowe, bloczki z betonu komórkowego przechowuje się na paletach pod dachem (wiaty) na suchym podłożu, zabezpieczone przed bocznym nawiewaniem śniegu i deszczu;
  3. elementy gipsowe składuje się na paletach w zamkniętych pomieszczeniach;
  4. cement, wapno i gotowe zaprawy powinny być przechowywane w opakowaniach (workach), w zabezpieczonych przed wilgocią zamykanych magazynach;
  5. kruszywa mogą być składowane na wolnym powietrzu, jednak wyłącznie na terenie odwodnionym i suchym.

Wykonywanie i odbiory robót murowych

Roboty murowe muszą być wykonywane zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym, a w przypadku ujawnienia błędów projektowych decyzja o dalszym ich prowadzeniu musi być uzgodniona z projektantem.

Do murowania ścian budynków stosuje się zaprawę cementową marki M4:M12, oznaczającej średnią wytrzymałość na ściskanie po 28 dniach wiązania. Pojęcia marka zaprawy jak i wartość M pochodzą z polskiej normy PN-B/90-14501. Została ona wycofana ze spisu Polskiego Komitetu Normalizacyjnego. Zamiast niej została ustanowiono polską normę PN-B-10104. Posługuje się ona pojęciem klasy zaprawy, równoważnym z poprzednim określeniem – marka

W przypadku budynków – mających dwie kondygnacje wykorzystuje się zaprawę cementowo-wapienną M2:M4, zaś w budynkach wyższych  – M4:M7. Z kolei do murowania ścian działowych z elementów gipsowych stosuje się zaprawę gipsową i gipsowo-wapienną M1:M4.

Dla zapraw cementowych i cementowo-wapiennych proporcje objętościowe składników cement – piasek, cement – wapno – piasek, są następujące: cementowo-wapienna klasy M10 – 1:0,5:4, cementowo-wapienna klasy M5 – 1:1:6, cementowa klasy M10 – 1:0:4, klasy M5 – nie podaje się. Zastosowanie zaprawy cementowo-wapiennej klasy M5 zamiast M7 niewiele zmieni w wytrzymałości charakterystycznej muru. Będzie on tak samo trwały i wytrzymały. Zaprawy z większym udziałem wapna wykazują korzystne cechy w stanie utwardzonym, takie jak: elastyczność, tworzenie szczelnego połączenia murarskiego. W związku z tym do murowania powinno stosować się najsłabsze zaprawy cementowo-wapienne przewidziane w projekcie.

Zaprawę przygotowuje się w ilości umożliwiającej jej zużycie w tym samym dniu roboczym, w czasie nie dłuższym niż:

  1. 8 h (dla wapiennej);
  2. 5 h (dla cementowo-wapiennej);
  3. 2 h (dla cementowej);
  4. 0,5 h (dla wapienno-gipsowej);
  5. 5 min. (dla gipsowej).

Przy wykonywaniu robót murowych należy stosować wyroby dopuszczone do powszechnego lub jednostkowego użycia, które:

  1. mają certyfikat na znak bezpieczeństwa;
  2. poddano ocenie zgodności i wydano im certyfikat lub deklarację zgodności z polską normą lub aprobatą techniczną;
  3. umieszczone zostały w wykazie wyrobów niemających istotnego wpływu na spełnienie wymogów podstawowych;
  4. są wytwarzane i stosowane według tradycyjnie uznanych zasad sztuki budowlanej;
  5. są oznaczone symbolem CE;
  6. znajdują się w określonym przez Komisję Europejską wykazie wyrobów mających niewielkie znaczenie dla zdrowia i bezpieczeństwa ludzi.

Do jednostkowego stosowania dopuszczone są wyroby wykonane według indywidualnej dokumentacji technicznej sporządzonej przez projektanta obiektu.

Roboty murowe powinny być wykonywane zgodnie z zasadami sztuki budowlanej, a wymagania odbioru określa się w oparciu o odpowiednie polskie normy lub aprobaty techniczne, przy czym w przypadku elementów murowych objętych aprobatami technicznymi obowiązują zasady określone przez producenta.

Przy wykonywaniu robót murowych dla uzyskania ich właściwej jakości, należy unikać:

  1. niefachowej ekipy budowlanej;
  2. nietrzymania wymiarów i niedokładnego stawianie ścian w zakresie:
  • odchyleń od pionu lub nieodpowiedniej wysokości,
  • nierównej powierzchni,
  • braku stabilności ścian działowych, wynikającego z ich złego kotwienia do ścian konstrukcyjnych,
  • niestabilnej i nie dość sztywnej warstwy elewacyjnej ściany warstwowej z powodu braku kotew wiążących;
  1. niedokładnego wypełnienia spoin, w zależności od zakładanego ich wykończenia;
  2. zastosowania niewłaściwej zaprawy.

Ciąg dalszy nastąpi…

 

Stanisław Łapieński Piechota
Stanisław Łapieński Piechota
Architekt IARP

członek Krajowej Komisji Kwalifikacyjnej IARP, delegat na Zjazd Krajowy POOIA

reklama

Warto przeczytać