Facebook

VADEMECUM ARCHITEKTA – ściany działowe, lekkie przegrody i ściany osłonowe , cz. IX

Z:A 76

W jaki sposób wykonuje się w budynku różne rodzaje ścian działowych, jak postępować z płytami gipsowo-kartonowymi, jakie funkcje pełnią lekkie przegrody oraz ściany osłonowe – o tym m.in. piszemy w kolejnym odcinku cyklu „Architekt na budowie”.

Ściany działowe – ich rola w budynku i wymagania użytkowe

Ściany działowe są przegrodami dzielącymi przestrzeń wewnętrzną obiektu w obrębie poszczególnych kondygnacji na pomieszczenia służące założonym potrzebom funkcjonalnym. Nie przejmują one obciążeń od innych elementów budynku i dlatego w przypadku zmiany funkcji można je usunąć.

Ściany działowe powinny spełniać wymagania dotyczące nośności i bezpieczeństwa użytkowania oraz charakteryzować się odpowiednią izolacyjnością akustyczną i termiczną, a także odpornością ogniową. Muszą odznaczać się małym ciężarem i wilgotnością w stanie powietrznosuchym, niezbyt dużą nasiąkliwością i odpowiednią trwałością eksploatacyjną oraz mieć korzystne parametry w odniesieniu do wymaganych warunków zdrowotnych w pomieszczeniach.

Zasady wykonywania ścian działowych tradycyjnych

W przypadku ścian działowych z cegły ceramicznej pełnej należy przestrzegać następujących wymagań:

  1. ściany powinny być oparte na konstrukcji stropu w sposób umożliwiający swobodę odkształceń – pod pierwszą warstwę muru kładzie się papę, natomiast szczelinę między ostatnią warstwą a stropem wypełnia się materiałem trwale plastycznym;
  2. mury należy wykonywać warstwami z zachowaniem prawidłowego wiązania i grubości spoin; ściany działowe o grubości mniejszej niż jedna cegła, tj. 12 lub 6,5 cm, robi się nie wcześniej niż po zakończeniu wykonywania ścian konstrukcyjnych oraz stropu danej kondygnacji, ściany z elementów gipsowych wznosi się, kiedy budynek osiągnął stan surowy zamknięty (z nakryciem dachem):

  3. murowanie z cegieł lub innych elementów murowych powinno być zgodne z zasadami sztuki budowlanej:
    • elementy murowe muszą być czyste, a w okresie letnim należy polewać je wodą przed ułożeniem w murze,
    • stosowanie kilku rodzajów cegieł, bloczków lub pustaków, wymiarów i klas jest dozwolone pod warunkiem, że każda ściana będzie zrealizowana z identycznych elementów,
    • wnęki i bruzdy instalacyjne należy wykonywać jednocześnie ze wznoszeniem ścian,
    • ciany grubości mniejszej niż jedna cegła mogą być stawiane tylko w temperaturach dodatnich;
  4. spoiny poziome powinny mieć grubość nieprzekraczającą 15 mm i nie mniejszą niż 8 mm – zazwyczaj przyjmuje się 12 mm;
  5. spoiny pionowe muszą mieć takie parametry jak spoiny poziome – z dopuszczeniem średniej grubości 10 mm;
  6. spoiny powinny być dokładnie wypełnione zaprawą, natomiast w ścianach przewidzianych do tynkowania nie należy tego robić przy ich zewnętrznych licach na głębokości od 5 do 10 mm;
  7. ściany z cegieł ułamkowych lub odzyskowych wykonuje się po dokładnym oczyszczeniu elementów z zaprawy, cementu lub wapna – na zaprawie cementowo-wapiennej klasy co najmniej M4;
  8. ściany działowe grubości 1/4 cegły (6,5 cm) należy murować na zaprawie cementowej klasy nie mniejszej niż M4, zaś przy długości powyżej 5 m i wysokości powyżej 2,5 m należy stosować zbrojenie z bednarki lub prętów okrągłych w co czwartej spoinie poziomej – zakotwoine w spoinach ścian nośnych, a w przypadku wykonywania otworu drzwiowego również w ościeżnicy przylegającej do ściany.

Powyższe zasady odnoszą się także do wykonywania ścian działowych z cegły dziurawki, przy czym należy ją układać warstwą podłużną – wozówkową i poprzeczną – główkową, zawsze ścianką pełną w licu ściany.

Rodzaje ścian działowych wykonywanych metodami tradycyjnymi

  1. Ściany działowe z cegły kratówki – powinny być wykonywane w taki sposób, aby znajdujące się w cegłach szczeliny miały kierunek pionowy.
  2. Ściany działowe z cegły wapienno-piaskowej (silikatowej) – wykonuje się tak jak w przypadku murów z cegły ceramicznej.
  3. Ściany działowe z pustaków szczelinowych ceramicznych pionowo drążonych – powinny być wykonywane w taki sposób, aby spoiny pionowe dolnej warstwy były przykrywane przez pustaki warstwy górnej, z przesunięciem nie mniej niż o 5 cm, wiązanie może być jedno- lub dwurzędowe.
  4. Ściany działowe z pustaków betonowych – należy wznosić z zachowaniem prawidłowych wiązań poszczególnych warstw oraz zgodnie z zasadą przykrywania pionowych spoin między pustakami dolnej warstwy przez pustaki warstwy górnej.

  5. Ściany działowe z bloczków betonu komórkowego (gazobetonu) – trzeba wykonywać na zaprawach lekkich lub cementowo-wapiennych, przed ich ułożeniem w murze bloczki powinny być obficie zwilżone, aby beton komórkowy odznaczający się dużą nasiąkliwością nie odciągał wody z zaprawy. Wilgotność bloczków nie powinna przekraczać 20%.

  6. Ściany działowe z kształtek szklanych (tzw. luxfery) – należy wykonywać w sztywnej obudowie, np. w ramie z ceowników, przy zbrojeniu krzyżowym w spoinach – ściana nie powinna być dłuższa niż 4 m i wyższa niż 3 m, a grubość spoin przekraczać 10 mm. Do murowania należy użyć zaprawy cementowej M7 o konsystencji gęsto plastycznej z dodatkowym uplastycznieniem mlekiem wapiennym.

  7. Ściany działowe z bloczków gipsobetonowych – przed murowaniem bloczki należy zwilżyć wodą, grubość spoin poziomych i pionowych to 10 mm, pionowe trzeba dokładnie wypełnić zaprawą, natomiast w przypadku ścian do tynkowania – spoiny pozostawić niewypełnione do głębokości ok. 15 mm.

  8. Ściany działowe z płyt Pro Monta – mogą być wykonywane w budynkach w stanie surowym zamkniętym – po położeniu tynków ich wysokość nie może być większa niż
    3 m, zaś długość między ścianami nośnymi lub słupami nie powinna przekraczać 6 m.

  9. Ściany działowe z elementów Ytong – (najczęściej szerokości 11,5 cm) – murowanie należy rozpocząć od ułożenia wyrównawczej warstwy zaprawy cementowej grubości 10–20 mm. W przypadku pomieszczeń o podwyższonej wilgotności trzeba na nich ułożyć folię izolacyjną, w co trzecią warstwę bloczków powinno się wprowadzać poziome kotwie wzmacniające, a murowanie wykonywać na zaprawie cementowej lub Ytong.

Charakterystyka lekkich ścian działowych

Lekkie ściany działowe są to pionowe przegrody wykonane z materiałów o zróżnicowanych właściwościach i pełniących rozmaite funkcje. Służą do podziału przestrzeni – nie stanowią usztywnienia budynku, a stateczność uzyskują w wyniku połączenia ze stałymi elementami konstrukcji obiektu. Mogą być wykonane jako stałe lub jako ruchome. Te o odpowiednich parametrach mogą spełniać funkcję elementów przeciwpożarowych, termoizolacyjnych, chroniących przed wilgocią lub hałasem. Stosuje się je w budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej.

Ściany działowe w systemie szkieletowym wykonywane są na bazie konstrukcji nośnej z kształtowników metalowych lub drewnianych, do której wkrętami mocuje się płyty gipsowo-kartonowe. Przegrody te dzielą się na słupowe – do pionowo ustawionych słupków o rozstawie 600 mm mocuje się płyty gipsowo-kartonowe pionowo (gr. 12,5 mm), oraz ryglowe – konstrukcję nośną stanowią poziome elementy o rozstawie maksymalnym 1250 mm, montowane do słupków głównych o rozstawie od 300 do 2500 mm, płyty gipsowo-kartonowe przytwierdzane są do konstrukcji nośnej poziomo (gr. 25 mm). Różnica polega na sposobie układania płyt gipsowo-kartonowych.

Ściany działowe w systemie szkieletowym dzielą się na:

  1. pojedyncze – tworząca jedną płaszczyznę konstrukcja nośna jest obustronnie pokryta płytami gipsowo-kartonowymi;
  2. podwójne – konstrukcja nośna usytuowana w dwóch równoległych płaszczyznach jest pokryta od strony zewnętrznej płytami gipsowo-kartonowymi;
  3. wolno stojące ściany osłonowe – konstrukcja nośna tworząca jedną płaszczyznę jest pokryta jednostronnie płytami gipsowo-kartonowymi – ściany te mają za zadanie osłonięcie części konstrukcji nośnej budynku, np. ściany nośnej wewnętrznej.

Ściany działowe szkieletowe można okładać pojedynczymi lub podwójnymi warstwami płyt gipsowo-kartonowych, a w sytuacjach szczególnych można stosować warstwy potrójne. W projekcie budowlanym oznaczenie ścian działowych jest kombinacją liter i cyfr – np. CW 75/100 określa ścianę pojedynczą na słupkach z cienkościennych kształtowników stalowych (CW) o wysokości przekroju poprzecznego 75 mm i całkowitej grubości ściany 100 mm – czyli 75 mm kształtownik + (2 x 17,5 mm płyta gipsowo-kartonowa). W oznaczeniu ściany podwójnej, np. CW 75+75/200 dodano by symbol kształtownika, z drugiego, równoległego szkieletu – grubość tej ściany wynosi 205 mm = (2 x 75) + 2 x [2 x (17,5 x 2)]. Przy oznaczaniu ściany wolno stojącej przed symbolem kształtownika dodaje się literę V – odpowiednio: VCW 75/100 i VCW 75+75/200.

W przypadku ściany w systemie płytowym jej elementy składają się z ciągłej warstwy środkowej oklejonej obustronnie płytami gipsowo-kartonowymi. Warstwę tę stanowi rdzeń papierowy („plaster miodu”), spienione tworzywa sztuczne lub wełna mineralna. Gotowe panele są łączone na pióro i wpust za pomocą słupków drewnianych. Ściany te stosuje się najczęściej przy robotach modernizacyjnych lub renowacyjnych.

Wymagania techniczno-użytkowe odnoszące się do lekkich ścian działowych

Lekkie ściany działowe powinny spełniać wymagania techniczno-użytkowe dotyczące:

  1. odporności na uderzenia – sprawdzanej doświadczalnie przez badanie elementów ściennych lub fragmentów ścian w zakresie:
    • uderzeń bezpieczeństwa, związanych z bezpieczeństwem użytkowników,
    • uderzeń eksploatacyjnych, dotyczących zachowania się przegrody w czasie użytkowania;
  2. nośności i sztywności – w odniesieniu do nieprzekraczania stanu granicznego nośności, według zasad obliczeń statycznych;
  3. ochrony przeciwpożarowej – w zakresie klasyfikacji ogniowej, która powinna odnosić się do klasy odporności pożarowej budynku, jego rodzaju, kategorii zagrożenia ludzi, funkcji tej ściany, zależności od środków technicznych zastosowanych w budynku z uwagi na bezpieczeństwo pożarowe, wyróżnia się następujące klasy odporności ogniowej: EI 60 (F1), EI 30 (F0,5), EI 15 (F0,25), gdzie E oznacza kryterium szczelności, a I kryterium izolacyjności; z uwagi na rozprzestrzenianie ognia ściany klasyfikuje się jako nierozprzestrzeniające ognia – NRO i słabo rozprzestrzeniające ogień – SRO; lekkie ściany działowe powinny być mocowane do konstrukcji o klasie odporności ogniowej:
    • nie mniejszej niż R 60 – ściany EI 60,
    • nie mniejszej niż R 30 – ściany EI 30,
    • nie mniejszej niż R 15 – ściany EI 15;
  4. ochrony akustycznej ustalanej przez projektanta zależnie od zakresu stosowania, tj. funkcji budynku i pomieszczeń rozdzielonych daną przegrodą;
  5. trwałości eksploatacyjnej – dotyczącej m.in.:
    • odporności na działanie czynników chemicznych i fizycznych w odniesieniu do użytych materiałów konstrukcyjnych, wypełniających i uszczelniających,
    • umożliwienia oględzin i łatwej wymiany, względnie renowacji – w przypadku elementów ściany o trwałości mniejszej niż cała ściana,
    • wodoszczelności całej powierzchni ściany wraz ze stykami i odporności na działanie wody wysokości co najmniej 2 cm (od poziomu wykończonej posadzki) oraz odporności zmywalnej powierzchni ściany na działanie środków czyszczących – w przypadku ścian oddzielających pomieszczenia mokre;
  6. estetyki ściany – w odniesieniu do:
    • powierzchni zewnętrznej, która nie powinna mieć miejscowych wypukłości lub wklęsłości widocznych z odległości 1 m,
    • elementów mocujących i łączących – nieszpecących, złącz elementów, które powinny być niewidoczne,
    • zabezpieczeń przed uszkodzeniami naroży ścian i sty ków z ościeżnicami za pomocą odpowiednich profili,
    • odkrytych styków okładzin ściennych oraz połączeń z sufitem lub podłogą, które powinny być proste i mieć jednakową szerokość;
  7. higieny i zdrowotności – w zakresie zastosowanych materiałów niekwestionowanych przez organy inspekcji sanitarnej, mających odpowiednie świadectwa dopuszczające do użytku.

Składowanie i obróbka płyt gipsowo-kartonowych

Przy składowaniu płyty przenosi się w pozycji pionowej i układa na równym podłożu w stosy z jednakowych elementów. Płyty powinny być składowane w pomieszczeniach suchych i nienarażonych na wpływ wilgoci. Jeśli muszą być przechowywane na wolnym powietrzu, może to trwać tylko przez krótki okres – wówczas stosy powinny być starannie chronione przed opadami atmosferycznymi.

Podczas transportu i składowania płyt gipsowo-kartonowych należy przestrzegać następujących zasad:

    1. płyty powinny być dostarczane na budowę na paletach lub w pakietach w pozycji „na płasko”, muszą być również spięte listwami równoległymi do krótszych krawędzi o rozstawie do 600 mm i układane stronami licowymi do siebie;
    2. na budowie płyty należy przechowywać w pozycji poziomej w stosach chronionych przed zawilgoceniem, na listwach rozstawionych co 600 mm;
    3. dostarczane na budowę kształtowniki stalowe powinny być spięte w pakiety o wysokości i szerokości nieprzekraczającej 1 m.

    Zależnie od wymagań stosuje się następujące sposoby obróbki płyt gipsowo-kartonowych:

    1. zwykłe przycinanie za pomocą noża do płyt;
    2. przycinanie do wymiarów płyt perforowanych lub zespolonych za pomocą drobno ząbkowanej rozpłatnicy lub ręcznej piły tarczowej;
    3. cięcie nożem pasmowym wąskich pasm o szerokości od 1 do 10 cm;
    4. wygładzanie papierem ściernym lub fazowanie strugiem przycinanych krawędzi, które mają pozostać widoczne;
    5. wycinanie otworów na puszki rozgałęźne i gniazda wtykowe (osprzęt elektryczny).

    W przypadku uszkodzenia bądź przedziurawienia płyt po ich wbudowaniu powierzchnię wyrównuje się za pomocą szpachlowania, natomiast przy większych ubytkach przedziurawienia zakrywa się dopasowanymi oraz zaszpachlowanymi kawałkami.

    Dotyczy to również miejsc przejść przewodów – otwory powinny być zakryte po kontroli lub poprawkach instalacji, zaś usterki powstałe podczas montażu płyt, a dotyczące ich powierzchni lub spoin – usunięte po stwardnieniu i wyschnięciu wypełniacza stosowanego do poprawek – przed rozpoczęciem szpachlowania.

    Charakterystyka lekkich przegród

    Lekkie przegrody są to konstrukcje złożone z racjonalnie dobranych i odpowiednio połączonych ze sobą materiałów konstrukcyjnych oraz izolacyjnych. Masa jednostkowa tych przegród wynosi na ogół od 10 do 100 kg/m².

    Stosowane są jako:

    1. lekkie ściany osłonowe;
    2. lekkie przekrycia;
    3. wewnętrzne ściany działowe, przepierzeniowe, balustradowe;
    4. sufity podwieszane;
    5. ściany nośne małych obiektów jednokondygnacyjnych, takich jak np. domki letniskowe, obiekty zaplecza budowy, małe komory chłodnicze itp. – sporadycznie.

    Lekkie przegrody mogą być realizowane w obiektach:

    1. budownictwa użyteczności publicznej – np. w halach sportowych i widowiskowych, budynkach administracyjnych, handlowo-usługowych, obiektach hotelowych, służby zdrowia itp.;
    2. budownictwa przemysłowego halowego i wielokondygnacyjnego;
    3. specjalistycznych, jak: chłodnie składowe i zaplecza budów;
    4. budownictwa rolniczego;
    5. budownictwa mieszkaniowego – budynki jednorodzinne o konstrukcji szkieletowej.

    Specyficzne właściwości lekkich przegród to:

    1. wysoka nośność przy dużej odkształcalności;
    2. dobra izolacyjność przy małej stateczności cieplnej;
    3. konieczność eliminacji znacznej liczby mostków termicznych i akustycznych;
    4. znaczący wpływ obciążeń termicznych na nośność i sztywność;
    5. niewielka odporność na obciążenia udarowe;
    6. mała izolacyjność akustyczna w przypadku elementów prefabrykowanych warstwowych z rdzeniem z tworzyw sztucznych.

    Lekkie ściany osłonowe i ich zastosowanie w budownictwie

    Klasyfikacja lekkich ścian osłonowych:

    1. ściany typu zawieszonego (ściany kurtynowe) najczęściej stosowane są w budownictwie użyteczności publicznej – zakrywają czoła stropów, mocowane są do nich oraz do słupów konstrukcji nośnej za pośrednictwem odpowiednio konstruowanych łączników, umożliwiających m.in. ruchy ścian wywołane zmianami temperatury; inny rodzaj stanowią ściany wypełniające montowane między stropami budynku (ściany loggiowe, witryny w parterach budynku itp.);
    2. ściany przeznaczone do budownictwa przemysłowego i specjalnego (obiekty halowe) – wykonane z płyt warstwowych lub z blach profilowanych (ocieplone i nieocieplone).

    Wymagania ogólnobudowlane stawiane lekkim ścianom osłonowym:

    1. dotyczące rozwiązań konstrukcyjnych – powinny zapewniać możliwość rektyfikacji konstrukcji nośnej ściany, co jest realizowane poprzez mocowanie szkieletu nośnego do stropów budynku;
    2. dotyczące higieny i zdrowotności – elementy składowe ściany nie mogą wydzielać żadnych szkodliwych gazów lub nieprzyjemnych zapachów – połączenie z konstrukcją budynku powinno uniemożliwiać przedostawanie się zapachów między kondygnacjami;
    3. dotyczące trwałości – ściana osłonowa w okresie przewidywanego czasu eksploatacji nie może zmieniać swoich właściwości techniczno-użytkowych, a elementy niepodlegające wymianie powinny mieć trwałość konstrukcji budynku;
    4. dotyczące estetyki – konstrukcja powinna umożliwiać prowadzenie na bieżąco prac konserwatorskich, związanych m.in. z myciem elementów szklanych oraz naprawą powierzchni elementów elewacyjnych.

    Ciąg dalszy nastąpi…

    Stanisław Łapieński Piechota
    Stanisław Łapieński Piechota
    Architekt IARP

    członek Krajowej Komisji Kwalifikacyjnej IARP, delegat na Zjazd Krajowy POOIA

    reklama

    Warto przeczytać