Facebook

Po co nam ta Izba? Dla kogo jest ta Izba?

Z:A 85

KATEGORIA: Od Zarządu

Ludzie nie chcą być samotni – łączą się więzami rodzinnymi, identyfikują się ze wspólnotą lokalną. Razem żyje się lepiej, można wprowadzać w życie plany, których realizacja w pojedynkę jest trudna, a często niemożliwa. Wydawałoby się, że idea samorządności zawodowej – łączenia się w zawodową wspólnotę – jest potrzebą i oczywistością, zwłaszcza że tak dobrze od wielu lat sprawdza się w innych zawodach zaufania publicznego, np. u lekarzy, prawników. Tymczasem w naszym środowisku wciąż jest wiele osób, które pytają: „Po co nam ta Izba?”.

Od lat próbujemy znaleźć odpowiedź, zapraszając do działalności samorządowej architektów wątpiących i nieprzekonanych do idei IARP. Pytanie: „Po co nam ta Izba?” zastępuje się często innym: „Dla kogo jest ta Izba?”. 

Poszukując odpowiedzi, zastanawiamy się, czy samorząd tworzą i reprezentują praktycy, na co dzień pracujący jako projektanci oraz twórcy architektury, czy osoby realizujące aspiracje zawodowe w relacjach, których codzienność uzupełnia, a nie wypełnia projektowanie i budowanie. Odpowiedzi na postawione pytania coraz częściej definiują charakter samorządu, wyznaczają cele i kierunki jego działalności. 

LEGISLACJA

Kto z architektów bierze udział w konsultacjach nowych pomysłów legislacyjnych polityków? Politycy mają to do siebie, że uzasadniając swoje istnienie i budowanie zaplecza wyborczego, zgłaszają koncepcje, które mają im zjednać sympatyków. Typowe pomysły w architekturze to „luzowanie” ograniczeń w budowaniu – bo cóż może się innego w naszej dziedzinie podobać społeczeństwu? „Celem nadrzędnym Izby jest ochrona przestrzeni i architektury jako dobra publicznego” (§ 6 statutu IARP) – czy uważacie, że można zostawić ten obszar kultury tylko w rękach polityków i urzędników? W latach 2018–2022 KIA wystosowała 124 stanowiska legislacyjne – poprawiając, krytykując bądź inicjując zmianę uwarunkowań prawnych wykonywania zawodu. Idealny i przyjazny dla nas świat, jaki mają zapewnić ustawy o architekturze, zawodzie architekta lub polskiej polityce architektonicznej, na co dzień konfrontujemy nie tylko z politykami, lecz także z urbanistami, inżynierami budownictwa, nauczycielami architektury, projektantami wnętrz i krajobrazu, którzy widzą ten świat i prawo do wykonywania zawodu architekta w sposób zdecydowanie odmienny. To, co zależy w pełni od nas, to wiedza na temat obowiązującego architektów prawa. Dlatego dbamy, aby do członków IARP na bieżąco docierały informacje o planowanych zmianach przepisów (Archilegis) i żeby nikogo one nie zaskoczyły. 

KWALIFIKACJA

Czy każdy może projektować? Uprawiając ten trudny, wymagający długoletniej, interdyscyplinarnej edukacji i praktyki zawód, trudno powiedzieć, że TAK. Jako architekci projektanci mamy istotny wpływ na to, jak wygląda krajobraz w naszym otoczeniu, zabudowa miast i mniejszych miejscowości (a wyglądają coraz lepiej, choć daleko nam do tego, co podziwiamy za granicą), tworzymy ramy przestrzenne codziennego życia: mieszkania, pracy, wypoczynku i kultury, decydujemy o sposobie wydawania pieniędzy inwestorów – często funduszy publicznych. Warto, by o tym, kto to będzie robił i jakie powinien mieć do tego kwalifikacje, decydował samorząd zawodowy reprezentujący środowisko praktykujących architektów, a nie osoby nieprojektujące lub niewykonujące tego zawodu w sposób bezpośredni. W latach 2018–2022 przybyło około 2600 nowych architektów IARP, którzy potwierdzili swoje kompetencje przed komisjami kwalifikacyjnymi Izby. Średnio do zawodu co roku przyjmowanych jest około 650 osób. 

UŁATWIENIA W PRACY

Kto z Was ma wykupiony dostęp do bazy prawa czy polskich norm? Takie usługi są kosztowne dla indywidualnego użytkownika i niewielu mogłoby sobie na nie pozwolić. Nasz samorząd w tej kadencji (od 2019 roku) wynegocjował i umożliwił dostęp do bazy prawnej i norm dla wszystkich swoich członków. Każdego roku odnotowujemy około 15 tys. wejść do serwisu prawnego – to są konkretne sprawy, w których projektanci szukają prawnych rozwiązań problemów zawodowych. W przypadku serwisu z normami odnotowaliśmy od 13 tys. do 17 tys. odwiedzin rocznie. Utworzony w tej kadencji i dostępny online program do liczenia czasochłonności prac projektowych SIGA uzupełnia z kolei stosowane dotychczas metody obliczania wynagrodzenia za prace projektowe oraz pomaga architektom w przygotowywaniu ofert dla inwestorów.

NADZÓR ZAWODOWY

Niektórzy architekci są „niezmiernie zapracowani” – w jednoosobowych firmach „produkują” po trzy projekty dziennie. Czy uważacie, że taka dokumentacja może być bezpieczna i wartościowa? Czy gwarantuje dobrą jakość architektury i przestrzeni, skoro na jej stworzenie poświęcono kilkanaście godzin, a ma trwać przez lata? „Sprawowanie nadzoru nad należytym i sumiennym wykonywaniem zawodu przez członków izb” to pierwsze zadanie IARP (art. 8 ustawy o samorządach zawodowych architektów). Nie wiedzielibyśmy o „producentach architektury”, gdybyśmy nie analizowali w Izbie danych na temat decyzji o pozwoleniu na budowę, które znajdują się w rejestrach. Każdy z Was ma od tej kadencji dostęp do rejestru pozwoleń na budowę i może sprawdzić, czy ktoś nie posługuje się jego nazwiskiem (były takie przypadki) i czy zarejestrowano wszystkie inwestycje, których jest projektantem. Istotną rolę odgrywa nadzór IARP nie tylko nad członkami Izby, lecz także nad konkursami i przetargami, które organizują urzędy oraz organizacje. W każdej sprawie, gdzie naruszony jest (lub może być) interes zawodowy architekta, podejmujemy dialog w celu wyjaśnienia nieprawidłowości lub głośno protestujemy, również ostrzegając przed zapisami regulaminów lub umów, które mogą być problematyczne dla udziału w konkursie, a w jego następstwie – na dalszych etapach prac projektowych i w czynnościach nadzoru autorskiego.

RAZEM OSZCZĘDNIEJ 

W tej kadencji w organach krajowej Izby działa wielu praktykujących architeków, którzy doskonale wiedzą, jak duży koszt generują dziś narzędzia naszej pracy – głównie specjalistyczne oprogramowanie do projektowania. Dlatego od 2018 roku prowadziliśmy z dystrybutorami oprogramowania do projektowania architektonicznego rozmowy na temat zniżek i preferencyjnych warunków dla członków Izby. I takie rabaty – o wysokości nawet 97,5% – udało się wynegocjować. Dzięki tego rodzaju ofertom część architektów mogła zmienić lub zmodernizować swoje narzędzia pracy.

SZKOLENIA

Ponieważ wiemy, jak mało czasu mają architekci i jak trudno zebrać nas w jednym miejscu i w jednym czasie, aby poszerzać lub udoskonalać zawodową wiedzę, postawiliśmy w tej kadencji na szkolenia online. Był to strzał w dziesiątkę, bo pandemia praktycznie uniemożliwiła nam organizowanie szkoleń stacjonarnych, a jednocześnie okazało się, że dużo większa grupa projektantów może skorzystać z nowej formy poszerzania i aktualizacji wiedzy. Szkolenia online z zakresu zmian w przepisach, korzystania z ePuap czy ubezpieczeniowe miały audytorium liczone w tysiącach. Przez ostatnie cztery lata w KIA i OIA zorganizowaliśmy łącznie 427 szkoleń i staraliśmy się, by miały one charakter praktyczny. Funkcję edukacyjną spełniały ponadto poradniki przygotowywane przez KIA po większych zmianach legislacyjnych, stanowiące kompendium wiedzy potrzebnej dla sporządzenia projektu budowlanego w nowej odsłonie.

UBEZPIECZENIA

Za podstawowe ubezpieczenie OC architekta zapłacimy w tym roku 131 zł (po zniżce, jeśli postanowimy wziąć udział w szkoleniu), podczas gdy w 2018 roku było to 156 zł. Jednocześnie ubezpieczenia płacone w złotówkach są dziś wyższe niż kilka lat wcześniej (to efekt wzrostu kursu euro), a ich zakres jest szerszy, bo oprócz spraw zawodowych obejmuje ochronę prawną oraz OC w życiu prywatnym.

CYFRYZACJA

Cyfryzacja ma na celu usprawnienie działalności Izby, a także ułatwienie kontaktu z jej członkami. W tej kadencji wprowadzono możliwość głosowania online na zebraniach obwodowych (niestety Zjazd Krajowy IARP nie zgodził się na takie rozwiązanie dla zjazdów okręgowych i krajowego). Okręgi, które pozwoliły na taką formę głosowania, uzyskały czterokrotnie wyższą frekwencję (od 22,67% do nawet ponad 40%) niż przy zebraniach stacjonarnych (od 5 do 6,21%). To pokazuje, że nasi członkowie chcą brać udział w życiu IARP, tylko do niedawna Izba im tego nie ułatwiała. Z kolei wyposażenie OIA i KIA w nowoczesne systemy komunikacji elektronicznej pozwoliło na realne oszczędności z tytułu mniejszej liczby przejazdów i noclegów w ramach realizacji samorządowej pracy. Cyfryzacja na poziomie państwowym – w której ustalaniu nasz udział był bardzo istotny – umożliwiła od lipca 2021 roku składanie wniosków o pozwolenie na budowę (i wielu innych) oraz projektu budowlanego w formie elektronicznej. Jest to wygodne np. przy realizacji projektów w innym mieście czy choćby w warunkach ograniczeń pandemicznych. Już niebawem nie będziemy musieli dołączać do projektu naszych uprawnień i zaświadczeń z Izby, bo powstaje centralny rejestr osób posiadających uprawnienia budowlane (eCRUB), docelowo połączony z naszym systemem członkowskim. 

INFORMACJA

Założeniem tej kadencji IARP były przejrzystość i łatwy dostęp do bieżącej informacji o życiu samorządu oraz istotnych dla każdego członka Izby sprawach dotyczących wykonywania zawodu. Dlatego media i obieg informacji stanowiły jeden z naszych priorytetów. Pojawiły się nowe strony Z:A oraz IARP, comiesięczne newslettery, duża aktywność w mediach społecznościowych (Facebook, Instagram i Twitter) czy wreszcie zmiany w magazynie Z:A z naciskiem na ograniczenie jego kosztu produkcji, przy jednoczesnym zmniejszeniu liczby reklam oraz maksymalizacji publikowanej wiedzy merytorycznej. Nie spamujemy architektów, lecz za pośrednictwem nowoczesnych środków przekazu komunikujemy się z nimi i zachęcamy do zapoznawania z zagadnieniami mającymi wpływ na wykonywanie naszego zawodu na co dzień. W ten sposób dostajemy również informacje zwrotne o oczekiwaniach i potrzebach członków Izby. To najcenniejsze informacje, pozwalające dostosowywać prace Izby do potrzeb jej członków.

Istotną rolę odgrywa również portal warsztatarchitekta.pl jako kompendium wiedzy dla praktykującego projektanta. Z informacją staramy się też wychodzić na zewnątrz – choćby poprzez organizację „Dni otwartych u architektów”. Zapraszając do Izby młodsze pokolenie i podejmując z nim dialog, zorganizowaliśmy dotychczas cztery spotkania z cyklu Forum Młodych Architektów ForMA. Spojrzenie młodych architektów na nasz zawód pozwala poszerzyć horyzonty działalności Izby na rzecz jej członków.

POMOC DLA POTRZEBUJĄCYCH

Zdarzenia losowe nie omijają architektów. Izba jest przygotowana na to, aby w trudnych chwilach pomagać zawodowo i prywatnie – każdy jej członek może liczyć w samorządzie na wsparcie finansowe z funduszy samopomocowych czy np. utworzonego w tej kadencji funduszu COVID, z którego wypłacono dotychczas blisko 150 000 zł. Nasza solidarność to również wsparcie finansowe dla okręgów, w których liczba członków jest na tyle nieduża, że realizacja zadań ustawowych i statutowych, przy jednoczesnym zapewnieniu niezbędnych usług świadczonych architektom, jest zdecydowanie trudniejsza niż w innych regionach Polski. 

Po wybuchu wojny na Ukrainie włączyliśmy się również do pomocy uchodźcom. Wspieramy ukraińskich architektów choćby w znalezieniu pracy w naszym zawodzie lub udostępnieniu im miejsc do kontynuacji zleceń w naszych biurach i pracowniach. Przygotowujemy samorząd do systemowej długofalowej pomocy architektom oraz ich rodzinom poszkodowanym wojną, aby móc udzielać wsparcia w kolejnej kadencji Izby.

WSPÓŁPRACA

Reprezentujemy członków IARP w licznych, koniecznych relacjach naszego zawodowego środowiska z ministerstwami, Urzędem Zamówień Publicznych, Głównym Urzędem Nadzoru Budowlanego, uczelniami wyższymi, instytucjami międzynarodowymi (ACE). Aby głos środowiska był słyszalny, pojawiamy się na targach (np. BUDMA) i konferencjach (Forum D&A, Katowice, Krynica). Bierzemy udział w dyskusjach z Polskim Związkiem Firm Deweloperskich czy Ogólnopolskim Forum Samorządów Zawodów Zaufania Publicznego. Obecność polskich architektów w programie Nowego Europejskiego Bauhausu potwierdza inicjatywa Izby dotycząca utworzenia i pracy Polskiej Sieci Organizacji Architektonicznej, reprezentującej interesy architektów jako partner Komisji Europejskiej. Od V kadencji KRIA przedstawiciel IARP współpracuje z Polskim Komitetem Normalizacyjnym, monitorując tworzenie nowych unormowań w kontekście pracy architekta. Mocnym głosem na NIE dla domów o powierzchni 70 m2 za złotówkę stanęliśmy po stronie architektów – członków Izby, dla których ten segment rynku projektowego stanowi podstawę wykonywania działalności zawodowej. 

Podjęłam się pełnienia funkcji Prezesa Krajowej Rady Izby Architektów RP V kadencji, bo w ten sposób rozumiem idee i misję mojego zawodu, w tym potrzebę społecznej działalności na rzecz innych architektów i architektury. Pomimo wielu obowiązków w samorządzie wciąż pracuję jako architekt, gdyż uważam, że doświadczeniem trzeba się dzielić, a nie alienować się ze wspólnoty zawodowej. Jeśli w pogoni za pracą i zleceniami, skupieni na twórczości architektonicznej, utarczkach z urzędami i wykonawcami robót, zamkniemy się w pracowniach lub na budowach i nie będziemy wspierać IARP jako reprezentanta naszego środowiska, być może kolejne pokolenia nie będą już potrzebować architektów twórców i projektantów. Przywykną do brzydoty, wystarczą im do szczęścia „domy do 70 m2” lub inne typowe rozwiązania z internetu „dostępne za złotówkę”, a o zawodzie architekta będą stanowić ci, którzy faktycznie go nie wykonują. 

PODSUMOWANIE 

Przyszłość zawodu architekta, jego rolę i status kształtujemy na co dzień zaufaniem, uczciwością oraz etyką pracy zawodowej i społecznej. Zadbajmy zatem, aby piękno, trwałość oraz użyteczność znaczyły więcej niż historyczny przekaz o naszej profesji z czasów, gdy budowanie było sztuką, a architekt mistrzem. Możemy zrobić to razem. Po to właśnie tworzymy Izbę Architektów RP. Po to architektom potrzebna jest Izba. •

Małgorzata Pilinkiewicz
Małgorzata Pilinkiewicz
Architekt IARP

prezes Krajowej Rady Izby Architektów RP V kadencji; od 1992 roku współwłaścicielka biura archistudio studniarek+pilinkiewicz; współautorka m.in. budynków sądów w Katowicach, Koninie, Siemianowicach Śląskich i Radzyniu Podlaskim, Gminnego Zespołu Szkół w Kazimierzu Dolnym, rewitalizacji Storczykarni, Kasyna Urzędniczego i Maneżu w Muzeum Zamku w Łańcucie, Starego Ratusza w Bielsku-Białej, budynków mieszkalnych i rezydencji; laureatka konkursów architektonicznych, otrzymała 4 nominacje do Nagrody Miesa van der Rohe (2007, 2010, 2011, 2013)

reklama

Warto przeczytać