Facebook

Kształtowanie przestrzeni od małego

Z:A 75

KATEGORIA: Temat wydania

Program IARP „Kształtowanie Przestrzeni” – a tym samym upowszechnianie zagadnień związanych z architekturą i urbanistyką – zdobywa coraz większą popularność. Zrzesza on zarówno młodzież dążącą do świadomego podejmowania ważnych decyzji oraz ich ambitnych nauczycieli, jak i naszych architektów, chętnie dzielących się swoją wiedzą i pasją.

Dlaczego powszechna edukacja architektoniczna jest taka istotna? Ponieważ jakość polskiej przestrzeni nie zależy wyłącznie od architektów. Działania naszego środowiska na rzecz poprawy sytuacji dopóty będą skazane na niepowodzenie, dopóki samorządowcy tworzący prawo miejscowe, klienci zlecający projekty, mieszkańcy walczący o budżety obywatelskie, przedsiębiorcy reklamujący swoje przedsięwzięcia czy inwestorzy biorący pod uwagę głównie aspekty finansowe nie zaczną dostrzegać, jak istotną wartością jest przestrzeń przyjazna użytkownikom – dobrze zaprojektowana, estetyczna i związana z tożsamością miejsca.

Na przekór pojawiającym się opiniom, że dla zwykłego architekta to nie jest najistotniejszy temat, nie zawaham się zaryzykować stwierdzenia, że owoce ogólnodostępnej edukacji przestrzennej będziemy zbierać wszyscy.

Zasady

Program Kształtowanie Przestrzeni IARP realizuje we współpracy z Fundacją Promocji Architektury SARP w oparciu o przyznany grant Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Partnerem jest firma FAKRO. Zgodnie z programem architekci edukatorzy mają przeprowadzić cykl zajęć w wybranych placówkach (szkołach, domach kultury, świetlicach wiejskich itp.). Harmonogram ustalany jest indywidualnie. Architektowi przysługuje wynagrodzenie oraz fundusz na zakup niezbędnych materiałów edukacyjnych. Zajęcia są bezpłatne dla placówek i uczniów.

Na program składają się trzy cykle (trzy kolejne semestry): A – Ja i przestrzeń, B – My i przestrzeń, C – Czas i przestrzeń. W każdym z nich przeprowadzanych jest 10 godzin zajęć wykładowo-warsztatowych.

il. Zajęcia w Szkole Podstawowej nr 10 w Zielonej Górze, fot. Ewa Kaszuba-Nawrocka.

Edukator otrzymuje scenariusze zajęć, prezentacje multimedialne oraz karty pracy. Dwa pierwsze elementy mogą być modyfikowane pod warunkiem utrzymania „szkieletu” w postaci kluczowych zagadnień. Ponadto każdy scenariusz zawiera podejście interdyscyplinarne, które umożliwia włączenie się w proces edukacji pedagoga wspomagającego, uczestniczącego w zajęciach z ramienia placówki, w odniesieniu do jego specjalizacji.

Program nie jest zabawą w architekta. Jego cele to rozwijanie świadomości przestrzeni, w której się poruszamy i którą zamieszkujemy, wytłumaczenie technicznych oraz estetycznych aspektów tej zabudowanej, zapoznanie uczniów z rodzajami dokumentów planistycznych i projektowych, a także zwrócenie uwagi na regionalne tradycje architektoniczne i urbanistyczne oraz budowanie tożsamości kulturowej.

Realizacja

Po roku intensywnej pracy jako krajowy koordynator programu – przy wsparciu koordynatorów lokalnych ze wszystkich województw, edukatorów z całej Polski oraz Podkomisji Powszechnej Edukacji Architektonicznej działającej przy IARP – mogę podzielić się zdobytym doświadczeniem i przemyśleniami na temat inicjatywy.

O pomyśle na reaktywację programu powszechnej edukacji zapoczątkowanego w 2011 roku przez IARP można było przeczytać w numerze 67 Z:A (maj–czerwiec 2019), a już w semestrze zimowym roku szkolnego 2019/20, w ramach przyznanego grantu, zajęcia odbyły się w 26 miastach w Polsce (w 32 grupach). Wzięło w nich udział 480 uczniów. W semestrze letnim pandemia pokrzyżowała nam plany i zajęcia nie mogły się odbyć, ale udało się zrealizować konkurs powiązany z programem. W tym roku pod hasłem Eko przestrzeń, eko pomysł, eko ja odbyła się już jego VII edycja. Mimo niesprzyjających warunków wydarzenie cieszyło się zainteresowaniem nie mniejszym niż przed rokiem, o czym pisaliśmy w poprzednim (74) numerze Z:A (lipiec–sierpień 2020).

il. Jedna z nagrodzonych prac w konkursie Ekoprzestrzeń, Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. K. Gzowskiego w Opolu.

W styczniu br. zorganizowaliśmy spotkanie edukatorów oraz koordynatorów programu, które umożliwiło wymianę spostrzeżeń i wniosków z przeprowadzonych zajęć. Na ich podstawie wraz z Podkomisją przystąpiliśmy do opracowania materiałów do części B, która miała być zrealizowana w przerwanym przez pandemię semestrze. Na fali zdalnego nauczania powstał na FB fanpage programu. Obecnie trwają prace nie tylko nad materiałami edukacyjnymi dotyczącymi części C, lecz także nad budową strony internetowej oraz dalszym rozwojem Kształtowania Przestrzeni. Szukamy rozwiązań pozwalających na przeprowadzenie zajęć w obliczu prognozowanych ograniczeń, a także zastanawiamy się nad zaangażowaniem w projekt studentów wydziałów architektury i przygotowaniem szkolenia oraz kompletu wskazówek dla edukatorów z zakresu pedagogiki. Pracujemy również nad dalszymi metodami ewaluacji programu i platformą wymiany doświadczeń.

Oczami uczestników

Nie chcemy działać w oderwaniu od rzeczywistości. Nieustannie pytamy, jak program jest odbierany przez uczestników, edukatorów, koordynatorów, nauczycieli, a także samych uczniów. Poniżej przytaczamy niektóre z zebranych opinii.

Dagmara Pawlak – architekt, koordynator Kształtowania Przestrzeni w województwie wielkopolskim i najaktywniejszy koordynator lokalny – zwraca uwagę na spore zaangażowanie uczestników programu oraz członków Izby. „Program Kształtowanie Przestrzeni cieszy się w Wielkopolsce dużym zainteresowaniem. Obecnie bierze w nim udział pięć szkół. Chętnych, czekających w kolejce, jest jednak znacznie więcej. Staramy się pozyskać dodatkowe środki na to, aby jak najwięcej szkół skorzystało z programu. W jego promocji pomagają nam architekci z Wielkopolskiej Okręgowej Izby Architektów RP. Ostatnio zgłosiła się do nas szkoła sąsiadująca z jednym z architektów, który spotkał się z dyrekcją placówki z uwagi na włączający się w niej nocą alarm. I tak od słowa do słowa wywiązała się dyskusja o edukacji architektonicznej, o luce w tej dziedzinie. Na szczęście są takie programy jak Kształtowanie Przestrzeni i ludzie, którzy mogą zachęcić szkoły do angażowania się w ten temat. Wspomniana placówka zgłosiła się do programu już na następny dzień, mocno zmotywowana do działania. Gdyby nie architekci naszej Izby mielibyśmy dużo mniej zaangażowanych szkół. To od nas tak naprawdę wszystko się zaczyna. Dwóch naszych edukatorów jest rodzicami dzieci uczęszczających do placówek, które biorą udział w programie już kolejny semestr. Architekci promują koleje edycje wśród znajomych nauczycieli, rodziców i koło samo się kręci. Szkół w programie jest coraz więcej. Poprzednie edycje należały do bardzo udanych. Zarówno uczestnicy, jak i edukatorzy, wykazali się dużą kreatywnością. Dzieci i młodzież biorący udział w programie rozpuściły wici także wśród uczniów z innych szkół nieprzystępujących do niego. Niektórych do tego stopnia zaciekawiło zagadnienie, że wzięli udział w konkursie ogłaszanym na koniec każdej edycji Kształtowania Przestrzeni. Przykładowo, uczestniczka z Poznania zgłosiła pracę przygotowaną samodzielnie i na tyle trafnie, że zdobyła II nagrodę. Dzięki temu szkoła, do której uczęszcza laureatka, dowiedziała się o programie”.

Paweł Bieńkowski – architekt edukator z województwa śląskiego – twierdzi: „W życiu zawodowym architekci codziennie napotykają problemy, dla których muszą szukać rozwiązań, często przez osobisty rozwój, przekraczanie utartych granic i własnych ograniczeń. Dla edukatora program Kształtowanie Przestrzeni jest podobnym procesem, z tym wyjątkiem, że z problemami spotyka się młodzież, która zaczyna dostrzegać i definiować swoje otoczenie oraz przestrzeń. Poprzez wdrażanie programu, wspólne działania edukatorów i opiekunów fundacja pozwala nakierować na odpowiednie zagadnienia, zidentyfikować problemy i wskazać szereg rozwiązań czy możliwości, które w przyszłości pozwolą podejmować świadome decyzje związane z poprawą życia we wspólnej przestrzeni oraz utrzymać zasady zrównoważonego rozwoju czy działania w ujęciu lokalnym i globalnym. Młodzież, poprzez prowadzone w trakcie zajęć ćwiczenia, zaczyna patrzeć na daną problematykę w sposób krytyczny i analityczny, z szerszej perspektywy, ze zwróceniem uwagi na wzajemne odniesienia danych informacji, elementów przestrzeni czy obiektów. W trakcie zajęć zaczynają być formułowane tezy. Pewne założenia rozwiązuje się poprzez zadawanie znacznej liczby potrzebnych i ważnych pytań, tworzenie programu działania czy poruszanie wielu zagadnień, np. z zakresu architektury czy urbanistyki. Dlaczego FPA i IARP osiągają sukces? Fundacja w obecnym kształcie poprzez działania skupione na budowie własnych zasobów – jak np. autorskie scenariusze zajęć wraz z kartami pracy czy interdyscyplinarne i nowatorskie podejście do ćwiczeń, promowanie treści w sposób atrakcyjny, przystępny i przede wszystkim zrozumiały dla młodzieży – motywuje uczestników programu do dalszego budowania relacji z edukatorami. Jego założenia zostały stworzone w sposób „modułowy”, z nastawieniem na ciągłe usprawnianie i dostosowywanie do możliwości poznawczych uczestników. Dzięki blokowej budowie poszczególnych zajęć edukator może w sprawny sposób kontrolować przekazywane treści z zachowaniem motywacji i zaangażowania uczestników”.

Aleksandra Sokalla – nauczyciel przedmiotów artystycznych z Wodzisławia Śląskiego – uczestnicząca w zajęciach jako pedagog wspomagający, powiedziała: „Kształtowanie Przestrzeni w ZSP 1 / SP 16 w Wodzisławiu Śląskim to dobry czas, dobre miejsce i dobry projekt! Program został zrealizowany w naszej szkole już po raz drugi i cieszył się ogromnym zainteresowaniem. Udział uczniów w przedsięwzięciu i ich zaangażowanie świadczyły o potrzebie upowszechniania tematyki związanej z architekturą. Główny cel projektu, którym jest budowanie świadomości społecznej i kształcenie wrażliwości młodych ludzi na jakość otoczenia z wykorzystaniem wiedzy z zakresu architektury i urbanistyki, doskonale się u nas sprawdził. Profesjonalnie poprowadzone przez edukatora – pana Pawła Bieńkowskiego – cykliczne wykłady były prawdziwą podróżą po świecie wiedzy o przestrzeni. Sprzyjające warunki, jakimi dysponowała nasza szkoła – klimatyzowana sala wykładowa i słodki poczęstunek, oraz zapewnione przez organizatorów projektu interesujące prezentacje multimedialne, pomoce dydaktyczne i materiały plastyczne, były przysłowiową wisienką na torcie całego programu. Zajęcia prowadzone według chronologicznie ułożonych tematów otwierały kolejne drzwi do fascynującego świata architektury. Doskonałym pomysłem było uwzględnienie w nim najbliższego otoczenia, tzn. identyfikacji uczniów z miejscem zamieszkania – zapomniane budowle, budynki, konstrukcje itp. Na podstawie dyskusji z uczestnikami można było wywnioskować, że wielu z nich było zainteresowanych tematem i chęcią podjęcia dalszej edukacji w kierunku architektury. Odpowiednio stymulowana wyobraźnia przestrzenna pozwoliła młodzieży zaprojektować nietypowe rozwiązania architektoniczne łączące nowoczesność z historią. Podczas wykonywanych prac wywiązywały się ciekawe dyskusje, powstawały interesujące pomysły i inspiracje. Uczniowie wykazywali się kreatywnością, co zaowocowało wykonaniem pięknych projektów związanych z wykorzystaniem otaczającej ich infrastruktury. Prace stworzone w grupach wzięły udział w VI edycji konkursu IARP Kształtowanie Przestrzeni pt. Mapa Wrażeń, w którym uczniowie zdobyli nagrodę specjalną w postaci nagród rzeczowych. Wyróżnienie przyznano za interesującą analizę, która w malarski – wręcz bajkowy – sposób przedstawiała swego rodzaju rewitalizację miejsc z najbliższego otoczenia. Udział w projekcie był niesamowitą przygodą i dawką wiedzy połączonymi z ogromem satysfakcji uczniów. Dziękujemy organizatorom za zaproszenie do projektu. Mamy nadzieję na dalszą współpracę”.

Anna Serwińska – nauczyciel chemii z Olsztyna – uczestnicząca w zajęciach jako pedagog wspomagający, stwierdziła: „Myślę, że warto, aby dzieci uczyły się, że mają wpływ na wygląd naszego otoczenia i przestrzeni. Bardzo lubią zajęcia i  korzystają z nich w ciekawy sposób. Moim uczniom program bardzo się podoba”.

Jan Prusak – uczeń I klasy technikum – uczestnik zajęć w Pałacu Młodzieży w Nowym Sączu, tak przedstawił swoje wspomnienia: „Najbardziej zapamiętałem zajęcia na temat kolorów. Mogłem się dowiedzieć, jaki wpływ mają one na nasze emocje, i jakich używać we wnętrzach, żeby osiągnąć efekt przyjazny dla człowieka. Ciekawe były też zajęcia na temat ergonomii, które uświadomiły mi, jak ważne jest odpowiednie zorganizowanie np. mojego miejsca do nauki”.    

Helena Prusak, uczestniczka zajęć w Pałacu Młodzieży w Nowym Sączu, laureatka tegorocznego konkursu w kategorii wiekowej 12–15 lat powiedziała: „Najbardziej podobały mi się zajęcia na temat naszych miejsc zamieszkania, różnych form budynków na świecie i dyspozycji mieszczących się w nich funkcji. Bardzo zainteresowały mnie slajdy prezentujące współczesne realizacje pana Koniecznego, szczególnie Dom po Drodze”.

il. Zajęcia architektoniczne w XX LO na Wichrowym Wzgórzu w Poznaniu, fot. Jan Ciecholewski.

Zapraszamy do współpracy

Osobiście jestem bardzo szczęśliwa, że mogłam poznać oraz zmotywować do niełatwej – ale bardzo istotnej – pracy tak wiele fantastycznych osób. Trzymam kciuki, żeby było nas coraz więcej, a temat powszechnej edukacji architektonicznej był naszą codzienną misją.

Osoby zainteresowane współpracą zapraszam do kontaktu – kp@izbaarchitektow.pl. W imieniu całej Podkomisji Powszechnej Edukacji Architektonicznej IARP niezmiernie dziękuję za wszystkie słowa wsparcia oraz za zaangażowanie koordynatorów, edukatorów, nauczycieli, a przede wszystkim uczniów – przyszłych użytkowników i twórców przestrzeni naszego kraju.

 

 

 

 

 

Anna Kulińska
Anna Kulińska
Architekt IARP

członek Krajowej Rady IARP, krajowy koordynator Programu Kształtowanie Przestrzeni, przewodnicząca Podkomisji Powszechnej Edukacji Architektonicznej IARP

reklama

Warto przeczytać