Facebook

Checklista projektowania dostępnego

Z:A 69

KATEGORIA: Praktyka

Zgodnie z ideami projektowania uniwersalnego przestrzeń należy tworzyć jako dostępną i dostosowaną dla osób z niepełnosprawnościami: ruchowymi, wzrokowymi i słuchowymi. Zakres niezbędnego minimum określają obecnie przepisy prawa, jednak aby zapewnić optymalną dostępność, musimy posiłkować się nieobowiązkowymi standardami, a przede wszystkim wrażliwością i wyobraźnią.

Głównym celem tego opracowania było stworzenie checklisty na podstawie wymogów Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. (z późniejszymi zmianami) w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (dalej: WT), a także skrótowe wskazanie źródeł normatywów i standardów, które pomogą nam osiągnąć wyższy poziom projektowania uniwersalnego.

Rozwiązania architektoniczne a prawo

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo budowlane obiekt budowlany oraz jego części należy projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając niezbędne warunk do korzystania z obiektów użyteczności publicznej i mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego przez osoby niepełnosprawne, w tym osoby starsze. Ta ogólna reguła znajduje swoje uszczegółowienie w przepisach wykonawczych, zwłaszcza w WT.

Co istotne, Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego wymaga (§ 11, ust. 2, pkt 5), aby projekt obiektu budowlanego użyteczności publicznej i budynku mieszkalnego wielorodzinnego zawierał w opisie: „sposób zapewnienia warunków niezbędnych do korzystania z tego obiektu przez osoby niepełnosprawne, w szczególności poruszające się na wózkach inwalidzkich”. Do przygotowania tej części opisu można wykorzystać poniższą checklistę.

Pozostałe przepisy

Warto zwrócić uwagę, że dla różnych typów obiektów należy zapewnić szczególne wymagania wynikające z odrębnych przepisów, np.:

  • W przypadku miejsc pracy jest to Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (z późniejszymi zmianami), § 48: 

„Pracodawca zatrudniający pracowników niepełnosprawnych powinien zapewnić dostosowanie stanowisk pracy oraz dojść do nich – do potrzeb i możliwości tych pracowników, wynikających ze zmniejszonej sprawności”;

  • Dla domów opieki społecznej – Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (z późniejszymi zmianami), § 6.1:

    „Dom uznaje się za spełniający warunki, jeżeli:

1. w zakresie usług bytowych:

  1. budynek i jego otoczenie nie mają barier architektonicznych,
  2. budynek wielokondygnacyjny ma zainstalowaną windę dostosowaną do potrzeb osób niepełnosprawnych; w przypadku domów, o których mowa w art. 56 pkt 3–5 ustawy, zalecana jest winda dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych,
  3. budynek jest wyposażony w system przyzywowo-alarmowy i system alarmu przeciwpożarowego”;
  • Dla obiektów służby zdrowia – Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą. W rozporządzeniu tym wytyczne do projektowania uniwersalnego znajdują się m.in. w załącznikach.

Pozaprawne standardy dostępności

Oprócz spełnienia obligatoryjnych warunków dostępności wymaganych w obowiązującym prawie należy także zweryfikować, czy na terenie gminy nie obowiązują dodatkowe lokalne standardy dostępności2 oraz czy inwestor nie posiada własnych, wewnętrznych regulacji dotyczących rozwiązań projektowych dla osób niepełnosprawnych3 lub obligatoryjnych unormowań europejskich4.

W zakresie zagospodarowania przestrzeni warto sprawdzić możliwości dojścia do projektowanych obiektów z otaczającego terenu, zwłaszcza z przystanków komunikacji pod względem rzędnych terenu, istnienia przeszkód, geometrii i pochylenia ciągów pieszych, obniżenia krawężników w miejscach przejść przez ulice czy materiałów posadzkowych. Powinno się rozważyć oznakowanie głównych ciągów pieszych liniami naprowadzającymi oraz polami uwagi (skrzyżowania, przeszkody).

W zakresie projektowania układu funkcjonalnego obiektów należy dbać o klarowny układ funkcji i komunikacji, umożliwiający niepełnosprawnemu użytkownikowi łatwą orientację. Warto zapewnić właściwe oznakowanie informacyjne, uwzględniając m.in. potrzeby osób niewidomych przez zastosowanie oznaczeń fakturalnych informacyjnych i sygnalizacyjnych oraz jednolitego systemu informacji. Tablice informacyjne oraz tabliczki z opisem przeznaczenia pomieszczeń powinny być umieszczone tak, aby były łatwo widoczne, uwzględniały informacje zapisane alfabetem Braille'a oraz miały font wielkości dostosowanej dla osób słabowidzących.

W zakresie wyposażenia należy zapewnić właściwe parametry ergonomiczne mebli (np. blaty szatni czy recepcji obniżone do wysokości 80 cm umożliwiające podjazd wózka).

W zakresie wyposażenia instalacyjnego warto zwrócić uwagę na wysokość montażu włączników światła, gniazd elektrycznych, czytników kontroli dostępu i dzwonków czy domofonów. Obsługę przez osoby poruszające się na wózkach umożliwia osprzęt umieszczony na wysokości 90–120 cm powyżej posadzki. W aulach i salach dydaktycznych powinno się stosować pętle indukcyjne, które poprawiają komfort słyszenia oraz jakość dźwięku osobie słabosłyszącej, korzystającej z aparatu słuchowego, zapewniają tym samym znacznie lepszą zrozumiałość mowy. Należy je projektować według normy PN-EN 60118-4 dotyczącej instalacji i działania pętli indukcyjnych.

Niezwykle istotnym aspektem jest zapewnienie bezpieczeństwa osób niepełnosprawnych w przypadku ewakuacji budynku. Właściciel lub zarządca obiektu zobowiązany jest opracować plan ewakuacji dla osób niepełnosprawnych. Należy też przeprowadzać praktyczne sprawdzenie jej warunków i organizacji z całego obiektu, w tym przećwiczyć ewakuację osób niepełnosprawnych przy pomocy osób przeszkolonych.

Poza tym warto uwzględnić standardy projektowania dla osób niepełnosprawnych, o których można przeczytać w literaturze przedmiotu, np.:

  • E. Kuryłowicz, Projektowanie uniwersalne. Uwarunkowania architektoniczne kształtowania otoczenia wybudowanego przyjaznego dla osób niepełnosprawnych, wyd. II, Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, 2005;
  • K. Kowalski, Projektowanie bez barier – wytyczne, Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, Warszawa 2010;
  • U. Rau ( Hrsg .), Barrierefrei Bauen fur die Zukunft, Bauwerk, 2008;
  • P. Meuser, Construction and Design Manual. Accessible architecture, DOM publishers, Berlin 2012;
  • J. Fischer, P. Meuser, Construction and Design Manual. Accessible architecture, Berlin 2009;
  • R. L. Null, K. F. Cherry, Universal Design. Creative Solutions for ADA Compliance, Professional Publications, Belmont, California, 1996;
  • Standardy dostępności budynków dla osób z niepełnosprawnościami uwzględniając koncepcję uniwersalnego projektowania – poradnik, Ministerstwo Infrastruktury i Budownictwa, Warszawa 2017.

Wszystkie opisane tu aspekty projektowania uniwersalnego nie wyczerpują tematu. Mają być tylko usystematyzowaną listą kontrolną dla wszystkich zabieganych, pomagającą zapewnić osobom niepełnosprawnym lepszą jakość życia.

 

PRZYPISY:

  1. Przy projektowaniu można posłużyć się normą ISO 21542 Building construction – Accessibility and usability of the built environment  (Konstrukcje budowlane – dostępność i używanie środowiska zabudowanego) – budowa oraz funkcjonowanie systemów przywoławczych w toaletach dla osób niepełnosprawnych opisane są w paragrafie 26.14. Również w niemieckiej normie DIN VDE 0834 2000-04 określono zasady budowy oraz funkcjonowania systemów przywoławczych. Norma ta nie obowiązuje w Polsce, jednak warto zapoznać się z jej zapisami.
  2. Np. w Warszawie obowiązuje Zarządzenie nr 1682/2017 Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 23 października 2017 r. w sprawie tworzenia na terenie miasta stołecznego Warszawy dostępnej przestrzeni, w tym infrastruktury dla pieszych ze szczególnym uwzględnieniem osób o ograniczonej mobilności i percepcji.
  3. Przykładowo, PKP ma Wytyczne architektoniczne dla kolejowych obiektów obsługi podróżnych Ipi-1.
  4. Np. dla europejskich kolei obowiązuje Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1300/2014 z dnia 18 listopada 2014 r. w sprawie technicznych specyfikacji interoperacyjności odnoszących się do dostępności systemu kolei Unii dla osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej możliwości poruszania się.

 

Piotr Żabicki
dr Piotr Żabicki
Architekt IARP

redaktor naczelny Z:A, rzeczoznawca budowlany, associate w pracowni Kuryłowicz & Associates

reklama

Warto przeczytać