Facebook

BIM w umowie o prace projektowe

Z:A 72

KATEGORIA: Temat wydania

Praca z wykorzystaniem BIM-u nakłada na architekta dodatkowe obowiązki i odpowiedzialność. Aby mógł je podjąć bez ryzyka, konieczne jest uregulowanie wszystkich budzących wątpliwości kwestii w umowie. Warto przygotować jej ramowy wzór, który uwzględni zagadnienia związane z wymogami stosowania nowej metody projektowania.

Precyzyjne opisanie zadania, czyli zakresu pracy architekta, to – poza określeniem wynagrodzenia i terminów – warunek konieczny do uprawdopodobnienia zawarcia bezpiecznej umowy o prace projektowe. Rozmijanie się interesów uczestników procesu inwestycyjnego jest powszechne, a odpowiedzialność wynikająca z regulacji Prawa budowlanego wiąże się także z zakresem praw przekazywanych przez autora inwestorowi wraz z dokumentacją. To, na co godzą się strony umowy, ma niezwykle istotne znaczenie dla zachowania gwarancji i rękojmi, które w przypadku braku ochrony ubezpieczeniowej architekta mogą okazać się iluzoryczne. Nie jest ona możliwa bez ujęcia odpowiedzialności projektanta w racjonalne ramy, w tym czasowe.

Umowa kontraktowa

Komplikacje mnożą się, gdy przedmiot umowy wykracza poza zakres projektowy architekta i obejmuje działania innych podmiotów. Przybiera ona wówczas najpowszechniej spotykaną na rynku formułę umowy kontraktowej, łączącej umowę z gwarantowanym sukcesem (o dzieło, tj. wykonanie projektu) z umową z gwarantowaną dbałością (zlecenie), czyli reprezentowaniem inwestora. Konsekwencje przeplatania się tych aktywności są dla architekta niebezpieczne, jeżeli scala się odpowiedzialność za odrębne czynności.

Polecam w tym miejscu uwadze materiał szkoleniowy pt. Czy umowa o prace projektowe może być bezpieczna? O relacjach i odpowiedzialności, dostępny na platformie WarsztatArchitekta.pl w zakładce Szkolenia.

Dokumentacja cyfrowa

Jeszcze niedawno przekazywanie edytowalnego materiału cyfrowego ułatwiającego inwestorowi samodzielne działania, w tym zlecanie innym podmiotom zależnych opracowań projektowych, nie było powszechne. Oprócz dodatkowego wynagrodzenia architekci oczekiwali ustaleń precyzujących prawa do tego specyficznego pakietu informacji. Edytowalne pliki bardzo często zawierają elementy stanowiące własność intelektualną projektanta. W dzisiejszych realiach, gdy parametryczny model inwestycji staje się coraz częściej wymaganą częścią dokumentacji, konieczne są wyjaśnienie i uregulowanie tego zagadnienia. Ważną rolę odgrywać w nim będzie problematyka praw autorskich. Nad tą kwestią od dawna łamią sobie głowy specjaliści BIM, ale jak dotąd nie udało im się jej jednoznacznie rozstrzygnąć. Na docelowym poziomie dojrzałości iBIM (interoperatable BIM) chodzi o zarządzanie jednym modelem w całym cyklu życia budynku. Współtworzyć go, przez uzupełnianie w kolejnych fazach, będą więc różne podmioty: projektanci, wykonawcy, zarządcy itd., a dostęp do niego i możliwość wykorzystywania powinni uzyskać wszyscy interesariusze. To zmienia i komplikuje kwestie własności, autorskich praw majątkowych, osobistych praw autorskich, integralności utworu itd.

Komisja Warunków Wykonywania Zawodu, powołana przez KRIA RP, prowadzi działania, których efektem ma być precyzyjne opisanie zakresu praw, jakie architekt mógłby przekazywać na kolejnych etapach realizacji dokumentacji, wraz z przypisaniem im adekwatnej części wynagrodzenia, odpowiedniego poziomu odpowiedzialności i powiązanego z nim zakresu udzielanych gwarancji i rękojmi. Powstająca w ten sposób typologia ułatwi przyjęcie wygodnego dla stron umowy postępowania, które będzie optymalne dla konkretnego zadania zarówno w tradycyjnym procesie projektowym, jak i przy wykorzystywaniu technologii BIM. Pomoże to nie tylko odpowiednio sprofilować Ramowy projekt umowy na prace projektowe, lecz także ułatwi wypracowanie zasad finansowania i bezpieczeństwa dla kształtującej się na naszych oczach, zaawansowanej technologicznie, nowej formy dokumentacji.

BIM

W tradycyjnym procesie projektowym praca i przekazywanie inwestorowi kolejnych jej etapów postępują zgodnie z zasadą od ogółu do szczegółu. Sposób opracowania oraz finansowania działań podzielony jest z reguły na cztery podstawowe fazy: koncepcyjną, budowlaną, wykonawczą i nadzór autorski. Adekwatnie do specyfiki etapów główny ciężar pracy przypisany jest fazom drugiej i trzeciej. W procesie projektowania z użyciem BIM-u niemal od samego początku zakresy poszczególnych etapów przenikają się. Nie ma wątpliwości, że technologia ta w początkowej fazie wymaga znacznie większych nakładów pracy i czasu. Umowa musi to uwzględniać i odpowiednio regulować także etapy finansowania. Ujmując zagadnienie w dużym skrócie, na koncepcję należy przewidzieć więcej czasu i większą część honorarium niż w tradycyjnym procesie projektowania. Już modelując wstępny zarys przyszłej inwestycji, architekt korzysta z całego pakietu elementów cyfrowych, zawierających informacje o użytych materiałach, rozwiązaniach, technologiach itd. Nawet jeżeli posiadane oprogramowanie umożliwia stosowanie podstawowych, standardowych rozwiązań, zakres przekazywanych inwestorowi informacji może w każdej fazie daleko wykraczać poza tradycyjne dane projektowe. Pojawia się więc konieczność dodatkowych precyzyjnych ustaleń pomiędzy stronami umowy, tj. opracowania tzw. standardu BIM.

Przygotowanie dodatkowej – uwzględniającej tylko czynności projektowania parametrycznego – części umowy, zawierającej precyzyjny opis zadania (zakres), zasady przekazania praw autorskich, gwarancji, rękojmi oraz regulującej odpowiedzialność stron, jest kluczowe dla bezpieczeństwa tych stron oraz całego procesu. Powstaje także zupełnie nowe zagadnienie, dotyczące odpowiedzialności za zgromadzone dane, sposobu zarządzania nimi i zapewnienia ich bezpieczeństwa.

Warto wspomnieć, że zgodnie ze stosowanymi normami i standardami (w tym ISO) wymagania w zakresie procedur wymiany informacji BIM i ich zakresu powinny być zawarte w dokumencie EIR (Employer’s Information Requirements), którego opracowanie (z definicji) należy do obowiązków zamawiającego. W odpowiedzi natomiast projektant sporządza BEP (BIM Execution Plan), czyli dokument określający, w jaki sposób wymagania inwestora zostaną spełnione. W przypadku zamówień publicznych opracowuje się BEP ofertowy i BEP kontraktowy jako załączniki do umowy.

Standard BIM

Opisanie procesu projektowania i koordynacji działań w zakresie modelu BIM nie dotyczy samego zagadnienia projektowego, które jest zadaniem podstawowym. Chodzi o dokładność i standard przygotowania modeli w odniesieniu do niego. Powinno ono określać co najmniej następujące kwestie:

  • wymagane oprogramowanie oraz sposób realizacji samego modelu;
  • elementy budowlane, jakie ma zawierać model w kolejnych fazach;
  • sposób prezentacji użytych materiałów i tekstur w kolejnych fazach;
  • zakres i sposób prezentacji konstrukcji obiektu;
  • zakres i sposób prezentacji elementów poszczególnych systemów instalacyjnych.

Konieczne jest przy tym ustalenie poziomu dokładności (LOD) i stopnia nasycenia informacjami (LOI) poszczególnych elementów modelu w następnych fazach oraz powołanie strony odpowiedzialnej za nie na kolejnych etapach inwestycji.

Jeśli chodzi o strukturę, model może, a w określonych okolicznościach – np. kolejnych fazach projektu – nawet powinien, zostać podzielony na poszczególne branże oraz zawierać elementy pozwalające na odpowiednią koordynację. Ma to na celu uniknięcie przeciążenia plików i jest niezbędne dla zachowania bezpieczeństwa danych oraz ciągłości prac.

Platforma udostępniania plików (CDE)

To główne z zagadnień mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo procesu projektowego, odpowiedzialność stron, czas konieczny na jej wdrożenie oraz koszty. Doprecyzowania wymaga nie tylko sposób i częstotliwość udostępniania plików inwestorowi, lecz także sposób ich wymiany między branżami. W zależności od przyjętych zasad konieczne może stać się powołanie osobnego stanowiska BIM managera. Zadanie to nie jest bezpośrednio związane z procesem projektowym i nie musi być przypisane projektantowi.

Określenie, po czyjej stronie spoczywa obowiązek zarządzania gromadzonymi danymi, wiąże się z zagadnieniem praw autorskich, gwarancji, rękojmi, odpowiedzialności ubezpieczeniowej i czasu pracy, a więc także szeroko rozumianych kosztów tej aktywności. Ważną kwestią jest bezpieczeństwo informacji przechowywanych i przetwarzanych na platformie CDE. To na tyle istotne, że w najbliższym czasie ma się ukazać piąta część normy dotyczącej BIM – ISO:19650-5 – poświęcona w całości bezpieczeństwu w zarządzaniu danymi.

Warto wspomnieć, że zgodnie z powszechnie uznanymi zasadami udostępnienie i zarządzanie platformą wymiany informacji CDE (w tym odpowiedzialność za ich bezpieczeństwo) należy do obowiązków zamawiającego.

Zagrożenia i szanse

Powyżej przedstawiony został jedynie zarys zagadnień, jakie pojawiają się wraz z rozwojem technologii cyfrowego projektowania parametrycznego. Powstaje bowiem potężna dziedzina, a możliwości jej rozwoju trudno zamknąć w ramach. To, co istotne, to świadomość, że definicja BIM-u jest otwarta, a możliwości nasycenia modelu danymi i przyszłe sposoby ich wykorzystania ograniczone są jedynie wyobraźnią użytkowników.

BIM to dodatkowa, w stosunku do tradycyjnego procesu projektowego, potężna baza informacji. Od odpowiedzialnej postawy stron umowy zależy odpowiednie doprecyzowanie jej zakresu, praw autorskich, gwarancji i rękojmi, odpowiedzialności uczestników procesu inwestycyjnego, a przede wszystkim czasu, i  – co za tym idzie – kosztów, jakie mają być poniesione na jej przygotowanie.

Pamiętajmy, że technologia BIM to przede wszystkim korzyści dla inwestora i przyszłych użytkowników obiektu. Są one niewspółmiernie wyższe niż te płynące z tradycyjnego procesu projektowego. Jednak dla architekta to także dodatkowa odpowiedzialność i konieczność nowych działań.

Warto jako przykład wskazać, jak tę kwestię rozwiązano w Wielkiej Brytanii, gdzie BIM jest obligatoryjny w większych zamówieniach publicznych. Ich Construction Industry Council (CIC) BIM Protocol to jeden z tzw. ośmiu filarów wdrożenia BIM-u w tym kraju. Wprowadza on wzór prostego aneksu do umowy o prace projektowe z jego wykorzystaniem. Jest dostępny pod adresem www.cic.org.uk/admin/resources/bim-protocol-2nd-edition-2.pdf.

 

Piotr Chuchacz
Piotr Chuchacz
Architekt IARP

koordynator Zespołu Warunków Wykonywania Zawodu MPOIA RP,cwiceprzewodniczący Komisji Warunków Wykonywania Zawodu KRIA RP

reklama

Warto przeczytać