Facebook

Architektura przyjazna seniorom

Z:A 69

KATEGORIA: Praktyka

„Srebrna gospodarka” – tak określany jest rynek inwestycji budowlanych oraz usług i dóbr skierowanych do osób starszych. To nowość w naszym kraju, dająca projektantom przestrzeń do tworzenia interesującej i innowacyjnej architektury. Ubogi do tej pory polski rynek mieszkań przeznaczonych dla seniorów obecnie stopniowo się rozwija i oferuje coraz ciekawsze, bardziej zróżnicowane możliwości.

Architektura dostosowana do potrzeb osób starszych stała się ważną oraz dochodową częścią gospodarki i zyskała na popularności w krajach rozwiniętych. Kierunek ten także u nas cieszy się coraz większym zainteresowaniem spowodowanym m.in. nadchodzącymi zmianami demograficznymi. Główny Urząd Statystyczny poinformował, że do 2050 roku osoby 60+ będą stanowiły w Polsce aż 40% społeczeństwa1. Dzisiejszym seniorom pozostaje tylko czekać, ponieważ współczesne prywatne realizacje nie są dostępne dla większości z nich – miesięczne stawki za pobyt nierzadko rozpoczynają się od 4,5 tys. zł.

Formy zamieszkiwania dla osób w podeszłym wieku możemy podzielić na dwie główne kategorie: mieszkania indywidualne oraz wspólnotowe. W Polsce najbardziej rozpowszechniona jest ta pierwsza – tzw. wcześni seniorzy w wieku około 60–69 lat dostosowują swoje lokale do nowych potrzeb spowodowanych wiekiem. Wynika to również z chęci pozostania w znanym już środowisku. Potwierdzają to dane GUS-u, z których wynika, że aż 96% badanych seniorów czuje silny związek z miejscem zamieszkania. Drugim rodzajem formy indywidualnej są mieszkania asekurowane i chronione, w których osoba starsza zamieszkuje pojedynczy lokal, prowadząc samodzielny tryb życia, może jednak otrzymać pomoc w zależności od swoich potrzeb.

MIESZKANIA INDYWIDUALNE

W 2016 roku w podwarszawskiej wsi Majdan powstało pierwsze w kraju osiedle z mieszkaniami asekurowanymi. Budynki są przyjazne mieszkańcom oraz przystosowane do potrzeb wynikających z ich wieku. Kompleks składający się z 18 domów jednorodzinnych dysponuje jedno- i dwuosobowymi apartamentami. Mieszkający w nich seniorzy mają także zapewnione całodobowe wsparcie asystentów i personelu medycznego. Co więcej, osoba starsza w każdej chwili może przywołać kogoś do udzielenia pomocy, poprosić obsługę sprzątającą o pomoc w praniu, zakupach i codziennych problemach. Ważnym założeniem projektantów z biura Archimed było zaaranżowanie przestrzeni tak, aby sprzyjała utrzymywaniu więzi sąsiedzkich. W tym celu tarasy i ganki zwrócone zostały w kierunku wspólnego ogrodu, a segmentów nie oddzielono od siebie ogrodzeniem. Takie kreowanie zagospodarowania pozwala na bliższą integrację mieszkańców i zapobiega izolacji. W lokalach znajduje się szereg udogodnień, aby osoby w nich przebywające mogły samodzielnie funkcjonować, nawet jeśli poruszają się na wózkach inwalidzkich.

fot. Osiedle dla seniorów w Majdanie, proj. Archimed, dzięki uprzejmości projektanta.

Kolejną ciekawą inwestycją, zakończoną również w 2016 roku, jest centrum opieki nad osobami starszymi Angel Care we Wrocławiu. Obiekt znajduje się przy ul. Dyrekcyjnej, w centrum miasta. Są w nim mieszkania chronione dla seniorów, dom opieki oraz centrum chorób demencyjnych. W lokalach chronionych zamieszkują osoby w trudnej sytuacji życiowej, starsze, niepełnosprawne lub chore, które potrzebują wsparcia w codziennych czynnościach, ale nie wymagają całodobowej opieki. Obiekt powstał w zabytkowym XIX-wiecznym gmachu szpitala Uniwersytetu Medycznego. Projekt jego przebudowy i adaptacji 48 mieszkań wykonali wrocławscy projektanci z pracowni Modulor.

MIESZKANIA WSPÓLNOTOWE

Przykładem mieszkania wspólnotowego jest powstały wraz z końcem 2018 roku w Łodzi pierwszy w Polsce dom wielopokoleniowy, w którym wcielana jest idea tworzenia więzi między ludźmi, także poza rodziną. W budynkach zamieszkają, poza seniorami, osoby niepełnosprawne oraz rodziny z dziećmi. Idea miksu lokatorskiego nie należy do najnowszych, jej pierwsze realizacje miały miejsce w latach 2004–2006 w Niemczech, gdzie powstało 200 takich obiektów.

Autorem łódzkiego domu wielopokoleniowego jest biuro Demiurg z Poznania, a konsultacje społeczne prowadziło Laboratorium Architektury 60+. Projektanci dokonali rewitalizacji zabytkowego zespołu willowego — rezydencji Adolfa Schoepkego przy ul. Wólczańskiej 168, wzniesionej w 1896 roku. W trzech budynkach (frontowym, willi i oficynie) powstało łącznie 16 lokali mieszkalnych o powierzchni od 30 do 55 m2. Jedenaście z nich zostało dostosowanych do potrzeb osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, m.in. odpowiednio zaprojektowano toalety i kuchnie, a w obiektach zamontowano windy. Ważnym aspektem przy tworzeniu domu wielopokoleniowego była idea budowania więzi międzyludzkich, dlatego wprowadzono wspólną przestrzeń, w której mieści się klub sąsiedzki, gdzie mieszkańcy mogą się spotykać i rozwijać swoje zainteresowania. Dodatkowo, podczas naboru przyszli najemcy zostali poinformowani o zasadach i ideach przyświecających temu projektowi.

Dom wielopokoleniowy w Łodzi w zrewitalizowanej rezydencji Adolfa Schoepkego, fot. Paweł Łacheta.

Przykładem budynku z mieszkaniami na wynajem dla osób starszych jest także realizowane przy ul. Warszawskiej w Gliwicach osiedle Centrum 50+, powstałe na zlecenie Zarządu Budynków Miejskich II Towarzystwa Budownictwa Społecznego. Konkurs na koncepcję inwestycji w 2015 roku wygrała pracownia architektoniczna Usługi Projektowe Lech Wojtas. Projekt składa się z zespołu czterech obiektów przeznaczonych dla osób powyżej 50. roku życia. W trzech budynkach mieszkalnych zaplanowano 84 lokale, które będą mieć jeden, dwa lub trzy pokoje i powierzchnię od 30 do 66 m2. W projekcie uwzględniono również 39 mieszkań przeznaczonych na sprzedaż w standardzie deweloperskim. Obiekty zostały dostosowane do potrzeb seniorów, w tym m.in. zadbano o poszerzone trakty komunikacyjne dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich czy wygodne windy. Powstający właśnie, czwarty dwukondygnacyjny budynek o powierzchni ok. 1000 m2 będzie przeznaczony na usługi z zakresu rehabilitacji, fizjoterapii i opieki dziennej. Całość projektu uzupełni specjalnie zorganizowany teren rekreacyjny ze ścieżką zdrowia, miejscem do gry w szachy czy bule oraz małym letnim amfiteatrem.

Współczesną polską realizacją, cechującą się wysokim poziomem estetycznym i powściągliwą architekturą, jest przebudowa Domu Pomocy Społecznej przy klasztorze Sióstr Franciszkanek Szpitalnych w Dobrzeniu Wielkim. Projekt został zrealizowany przez wrocławskie biuro port Architekci w 2015 roku. Obiekt ten jest znakomitym przykładem nadania przebudowywanemu budynkowi przyjaznej, ale przede wszystkim domowej, rodzinnej atmosfery. Każdy z 55 pokojów mieszkalnych został starannie zaprojektowany przez architektów, aby wszyscy mieszkańcy mieli do dyspozycji część dzienną z aneksem kuchennym, strefę nocną, łazienkę i garderobę. Tak ukształtowane pomieszczenie staje się miejscem życia – domem, a nie pokojem szpitalnym. Dodatkowo, urokliwe otoczenie inwestycji (otwarty ogród) pozwala mieszkańcom na odpoczynek i budowanie relacji międzyludzkich. Realizacja została wyróżniona w konkursie Mister Architektury 2014–2016, organizowanym przez Stowarzyszenie Architektów Polskich Oddział Opole.

Dom Pomocy Społecznej przy klasztorze Sióstr Franciszkanek Szpitalnych w Dobrzeniu Wielkim, proj. PORT, fot. Jarosław Ceborski, dzięki uprzejmości projektanta.

JESIEŃ ŻYCIA

W niedalekiej przyszłości będziemy świadkami bardziej świadomego projektowania spełniającego oczekiwania seniorów. Niewątpliwym wyzwaniem dla architektów pozostanie adaptacja istniejącego środowiska zabudowanego polskich miast na rzecz użytkowania przestrzeni przez osoby starsze. Problem ten dotknie także miejsc zamieszkiwania seniorów – dominować będą lokale indywidualne. Staniemy przed koniecznością projektowania systemowych rozwiązań pomagających osobom w starszym wieku w zaadaptowaniu swoich, często własnościowych, mieszkań. Problemem będzie również prowadząca do nich droga, która nierzadko stanie się barierą nie do pokonania.

Rozwiązanie tych trudności pozwoli na funkcjonowanie osób w starszym wieku w swoim środowisku zamieszkania, co skutkować będzie szeregiem pozytywnych czynników społecznych. Seniorom, którzy zdecydują się na przeprowadzkę, rynek zaoferuje więcej możliwości – od cichej podmiejskiej okolicy po lokale wspólnotowe typu cohousing. Według wielu specjalistów ostatnia forma jest odpowiedzią na problem starzejących się miast. Polega ona na wspólnym zamieszkiwaniu, np. przez grupę seniorów. Wspólne posiłki czy prace domowe potrafią zbudować mocne więzi sąsiedzkie.

 

PRZYPISY:

  1. Informacja o sytuacji osób starszych na podstawie badań Głównego Urzędu Statystycznego, s. 6, online: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/osoby-starsze/osoby-starsze/informacja-o-sytuacji-osob-starszych-na-podstawie-badan-glownego-urzedu-statystycznego,1,2.html (data dostępu: 2.09.2019).

 

 

Łukasz Mazur
Łukasz Mazur
Architekt IARP

działacz OW SARP, współzałożyciel polskiej sekcji organizacji Architekci Bez Granic, Członek Grupy Arch 50+, doktorant na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej

reklama

Warto przeczytać