Facebook

Architekt w Europie

Z:A 85

KATEGORIA: Zagranica

Zawód architekta przechodzi obecnie poważne zmiany. Architects Council of Europe stara się określić możliwości i problemy oraz opracować dla niego rozwiązania. Cyfryzacja, zmiany klimatu oraz nierówności społeczne i demograficzne wywierają ogromny wpływ na architektów. Ważne jest, aby wypracować wspólne sposoby działania dotyczące przyszłego profilu naszej profesji.

Można zauważyć, że biura architektoniczne w Europie są coraz bardziej zaangażowane w ponadregionalne, krajowe i międzynarodowe sieciowe, interdyscyplinarne i cyfrowe procesy. Praca i życie łączą się, lokalizacja biura ma drugorzędne znaczenie, a decydującą rolę odgrywa doskonała infrastruktura.

Również prawo europejskie ma zasadniczy wpływ na naszą pracę (np. dyrektywa w sprawie zamówień publicznych lub dyrektywa UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków).

PRZYSZŁY GŁOS EUROPY W SPRAWACH ARCHITEKTURY

Nowo wybrana Prezydent ACE, Ruth Schagemann, stwierdziła, że celem jej dwuletniej kadencji jest „wspólne stawienie czoła wyzwaniom, jakie zmiany klimatu stawiają przed wszystkimi w Europie”. Ogromna presja wyzwala niespotykaną dotąd energię do działania na rzecz zrównoważonych zmian także w budownictwie i planowaniu, co ma ogromny wpływ na pracę architektów.

W obecnej kadencji ACE skupia się m.in. na trzech zadaniach:

  • zapewnieniu standardów jakości w architekturze i urbanistyce poprzez towarzyszące procedury legislacyjne;
  • transformacji w kierunku budownictwa przyjaznego dla klimatu;
  • wzmocnieniu wolnych zawodów w celu zapewnienia dobra wspólnego.

ACE – KSZTAŁTOWANIE ZJEDNOCZONEJ I SILNEJ EUROPY

IARP jest członkiem europejskiej organizacji zrzeszającej architektów europejskich (Architects’ Council of Europe). Rada Architektów Europy została założona 30 lat temu w Treviso we Włoszech. ACE reprezentuje około 562 tys. architektów z 43 organizacji członkowskich w 30 państwach europejskich. Są to krajowe organy regulacyjne i zawodowe w państwach członkowskich UE, krajach przystępujących oraz stowarzyszonych według osobnej umowy – Szwajcarii i Norwegii. Podstawowym celem stowarzyszenia jest promowanie architektury w Europie, także w celu umacniania dobra wspólnego. Ponieważ wiele dotyczących nas decyzji ma swoje źródło na Starym Kontynencie, ważne jest, aby reprezentować interesy zawodu na szczeblu lokalnym w Brukseli.

Od 2020 roku w Zarządzie Rady Polskę reprezentuje Borys Czarakcziew. Zarząd składa się z 11 członków, których mandat trwa dwa lata. W zakresie poszczególnych tematów związanych z zawodem działają różne grupy robocze, w których IARP odgrywa aktywną rolę. Uczestniczy we wszystkich kluczowych grupach, tj. dotyczących praktyki zawodowej, zamówień publicznych, regulacji w zakresie uznawania kwalifikacji zawodowych oraz grupy zadaniowej ds. mieszkalnictwa.

Od początku przynależności do ACE Izba Architektów RP jest aktywna na szczeblu europejskim – m.in. w kwestiach dyrektywy o uznawaniu kwalifikacji zawodowych i dyrektywy usługowej. Walne zebrania ACE z udziałem wszystkich członków odbywają się dwa razy w roku. Prezes IARP stoi na czele delegacji polskiej w ACE i ma prawo głosu na Zgromadzeniu Ogólnym.

SIEĆ I PLATFORMA KOMUNIKACYJNA ENACA

Zmodernizowana dyrektywa o uznawaniu kwalifikacji zawodowych weszła w życie w styczniu 2014 roku. Jej celem jest zapewnienie mobilności europejskich architektów na tym kontynencie i ograniczenie do minimum związanych z tym przeszkód biurokratycznych.

ENACA jest siecią skupiającą podmioty i instytucje działające na rzecz uznawania kwalifikacji zawodowych architektów. To Europejska Sieć Organizacji Uznających Kwalifikacje Architektów. Jej celem jest stworzenie forum dyskusyjnego dla właściwych organów, aby poprawić współpracę administracyjną i zapewnić wymianę najlepszych praktyk w zakresie wdrażania dyrektywy 2005/36/WE w sprawie wzajemnego uznawania kwalifikacji zawodowych (PQD), która ułatwia mobilność odpowiednio wykwalifikowanych specjalistów na terenie EOG. ENACA zajmuje się również przepływem informacji na temat przepisów, procedur i standardów rejestracji architektów na obszarze UE/EOG/Szwajcarii w celu ujednolicenia ich w całej Europie. Prace ENACA obejmują także wdrażanie dyrektywy usługowej 2006/123.

Aktywne członkostwo IARP w ENACA zdecydowanie ułatwia uznawanie kwalifikacji architektów w Polsce, a zdobyta wiedza jest przydatna przy wnioskowaniu o uzyskanie uprawnień do wykonywaniu zawodu w innych krajach UE.

il. Anna Nowokuńska

NOWY EUROPEJSKI BAUHAUS

29 kwietnia 2021 roku ACE, wraz z organizacjami partnerskimi, utworzyło tzw. kolektyw Bauhausu i zorganizowało konferencję na wysokim szczeblu na temat NEB, podczas której przewodnicząca Komisji Europejskiej – Ursula von der Leyen – wygłosiła przemówienie powitalne i podkreśliła rolę zawodu w kwestiach jakości, estetyki i zrównoważonego rozwoju.

W Nowym Europejskim Bauhausie, zapowiedzianym po raz pierwszy przez przewodniczącą w orędziu o stanie Unii we wrześniu 2020 roku, zrównoważony rozwój ma być połączony z aspektami kultury budowlanej. Nowy Europejski Bauhaus (NEB) w imponujący sposób nawiązuje do siły twórczej i kreatywności architektów oraz osób zajmujących się planowaniem w zakresie wdrażania zielonej transformacji.

Nadrzędnym celem jest przeprojektowanie „współistnienia” po pandemii i w obliczu zmian klimatu oraz stworzenie interdyscyplinarnego europejskiego ruchu projektowego. Chodzi o zbudowanie pomostu między nauką a kulturą, aby zaprojektować świat przyszłości we wspólnym procesie twórczym, który będzie bardziej przyjazny człowiekowi, piękniejszy, a przy tym – zrównoważony.

IARP była inicjatorem i jest koordynatorem prac Polskiej Sieci Organizacji Architektonicznych na rzecz NEB (PSOA), będącej oficjalnym partnerem NEB na szczeblu UE.

Architektura europejska z niecierpliwością oczekuje na wdrożenie „Zielonego Ładu”, zapowiedzianego przez Ursulę von der Leyen. W swoim orędziu o stanie UE wspomniała ona o konieczności przeprowadzenia serii renowacji w związku z walką ze zmianami klimatu. Był to sygnał do odejścia od energochłonnych praktyk budowlanych i wielka szansa na wdrożenie energooszczędnych rozwiązań w kulturze budowlanej. Wygląda to na, że możemy spodziewać się boomu tematów związanych z budownictwem i planowaniem. Mamy teraz szansę wprowadzić dyskurs o kulturze budowlanej, pilnie oczekującej debaty na temat transformacji, oraz opracować pomysły na to, jak wywołać „falę jakości”.

INICJATYWA KOMISJI EUROPEJSKIEJ „FALA RENOWACJI”

W komunikacie „Fala renowacji”, opublikowanym w październiku 2020 roku, Komisja Europejska ogłosiła, że zostaną zabezpieczone środki na działania mające na celu obniżenie emisyjności budynków, aby przyczynić się do osiągnięcia neutralności klimatycznej i ożywienia gospodarczego. Do 2030 roku roczny wskaźnik renowacji w całej Europie ma zostać podwojony, bariery utrudniające renowację – usunięte, a efektywność zarówno energetyczna, jak i w zakresie wykorzystania zasobów obiektów – zwiększona. Obecnie położono nacisk na dekarbonizację ogrzewania i chłodzenia, walkę z ubóstwem energetycznym, w szczególności w odniesieniu do budynków o najniższej efektywności energetycznej oraz publicznych.

Fala renowacji stwarza okazję do zwrócenia uwagi na wartość wysokiej jakości projektowania i umiejętności architektów. IARP poprzez udział w pracach ACE towarzyszy inicjatywom związanym z zawodem i wypracowuje stanowiska w komisji ds. gospodarki, energii i kultury budowlanej (WEB).

ENERGIA

Nowelizacja dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD), będąca istotnym elementem „pakietu energetycznego” Komisji Europejskiej, mającego na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, została zakończona i weszła w życie. Nowe przepisy koncentrują się na istniejących budynkach i nowych technologiach: wymagane są krajowe mapy drogowe dotyczące redukcji emisji CO2, wzmocnienie długoterminowych strategii renowacji, optymalizacja eksploatacji poprzez systemy automatyzacji i kontroli oraz wsparcie za pomocą technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Wskaźnik inteligencji SRI ma zostać wprowadzony jako punkt odniesienia dla budynków i ich zdolności do wykorzystywania nowych technologii oraz integracji w nich infrastruktury mobilności elektrycznej.

BREXIT

Z dniem 31 grudnia 2020 roku Zjednoczone Królestwo przestało być członkiem UE, tzn. nie należy już do jednolitego rynku i unii celnej. Przepisy dotyczące swobodnego przepływu osób, dyrektywa usługowa 2006/123/WE i dyrektywa w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych 2005/36/WE nie mają już u nich zastosowania. Oznacza to, że nie można już łatwo świadczyć usług i nie działają przepisy dotyczące automatycznego uznawania kwalifikacji zawodowych, ponieważ Wielka Brytania jest obecnie państwem trzecim.

Od stycznia 2021 roku obowiązuje umowa o handlu i współpracy między UE a Wielką Brytanią, zawierająca postanowienia dotyczące handlu i usług, handlu cyfrowego, zamówień publicznych, energii i klimatu, ochrony danych itp.

Najpilniejszym tematem forsowanym obecnie przez lobby architektów w Europie jest porozumienie w sprawie kontynuacji działań po Brexicie. Obejmuje to również kwalifikacje uznawane przez środowisko zawodowe. Na Wyspach Brytyjskich ponad 50% pracujących architektów to nie-Brytyjczycy, w tym wielu Polsków.

Rada Architektów Europy (ACE) i Rada Rejestracyjna Architektów w Zjednoczonym Królestwie (ARB) we wspólnej grupie roboczej omawiają obecnie przyszłe stosunki i porozumienie w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych na wzór porozumienia z kanadyjskimi organami ds. licencjonowania architektów (Architectural Licensing Authorities – CALA), które ma zostać włączone do umowy handlowej.

RYNEK WEWNĘTRZNY UE

Komisja pod przewodnictwem Ursuli von der Leyen, działająca na rynku wewnętrznym od jesieni 2019 roku, jest ostrożniejsza od poprzedniej w odniesieniu do projektów legislacyjnych. W związku z nowymi priorytetami, jakimi są „Zielony Ład” i cyfryzacja, koncentruje się obecnie na stosowaniu odpowiednich dyrektyw, tj. dyrektywy usługowej i dyrektywy o kwalifikacjach zawodowych. W związku z tym – na razie – większy nacisk kładzie się na egzekwowanie przepisów dotyczących rynku wewnętrznego. Pogląd, że deregulacja sprzyja konkurencyjności, jest nadal aktualny i dlatego należy poświęcić mu wiele uwagi.

Komisja Europejska zamierza ponownie wydać swoje zalecenia dotyczące reformy zawodów regulowanych, które po raz pierwszy zostały opublikowane w 2017 roku wraz z tzw. pakietem usług.

ACE miała zasadnicze zastrzeżenia do zaleceń reformy z 2017 roku w odniesieniu do przyjętego przez Komisję założenia, że deregulacja prowadzi do zwiększenia konkurencji. ACE nie rozumie tego założenia Komisji w odniesieniu do zawodów zaufania publicznego.

EUROPEJSKI DOSTĘP DO ODPOWIEDNICH I PRZYSTĘPNYCH CENOWO MIESZKAŃ DLA WSZYSTKICH

W połowie stycznia 2021 roku Parlament Europejski (PE) przyjął rezolucję w sprawie „Dostępu do godziwych i przystępnych cenowo mieszkań dla wszystkich”. Wzywa ona Komisję Europejską i państwa członkowskie do zapewnienia, że prawo do odpowiedniego mieszkania będzie powszechnie uznawane. Obejmuje to dostęp do przystępnej cenowo, wysokiej jakości przestrzeni wewnętrznej oraz zapewnienie równowagi energetycznej. Wzywa się do wprowadzenia wiążących minimalnych wymagań dotyczących zdrowych mieszkań, w tym jakości powietrza w pomieszczeniach. Inne ważne kwestie, na które zwrócił uwagę Parlament, to: dostępność, równość płci, budownictwo socjalne, zwalczanie ubóstwa energetycznego, dostęp do terenów zielonych oraz wpływ turystyki na ceny lokali. Uwzględniono również odniesienie do znaczenia architektury i rozwoju urbanistycznego. PE podkreśla, że dostęp do odpowiednich warunków mieszkaniowych jest prawem podstawowym i musi być egzekwowany na mocy obowiązujących przepisów europejskich i krajowych. W ramach środków towarzyszących, na poziomie UE, PE proponuje opracowanie zintegrowanej strategii na rzecz mieszkalnictwa socjalnego, publicznego i przystępnego cenowo, aby stworzyć odpowiednie warunki ramowe dla władz krajowych, regionalnych i lokalnych.

Należy podkreślić, że PE uznaje znaczenie jakości mieszkań, zwraca uwagę na ważne kwestie, takie jak: odniesienie do architektury i rozwoju miejskiego, zrównoważone zagospodarowanie terenu oraz wykorzystanie istniejących zasobów do tworzenia nowych lokali mieszkalnych. Z tego powodu ACE powołało grupę zadaniową ds. mieszkalnictwa, której współprzewodniczącym został arch. Dominik Banaszak. Jej zadaniem jest wypracowanie stanowiska ACE wobec opisanych wyzwań.

MIĘDZYNARODOWE UMOWY HANDLOWE – UMOWY O WZAJEMNYM UZNAWANIU KWALIFIKACJI ZAWODOWYCH

Kompleksowa umowa gospodarczo-handlowa (CETA) o wzajemnym uznawaniu kwalifikacji zawodowych między UE a Kanadą w sprawie umowy gospodarczo-handlowej (CETA) została podpisana w 2016 roku i ma na celu m.in. poprawę wzajemnego dostępu do rynku towarów i usług, oprócz znacznego wyeliminowania istniejących taryf celnych.

W jej ramach Rada Architektów Europy (ACE) i Kanadyjskie Stowarzyszenie Licencjonowania Architektów (CALA) wynegocjowały umowę o wzajemnym uznawaniu kwalifikacji zawodowych w celu włączenia jej tekstu do umowy handlowej. Powinno to ułatwić mobilność architektów między UE a Kanadą. Tekst ten został oficjalnie podpisany w kwietniu 2018 roku, a następnie przekazany w formie zalecenia do komisji właściwej ds. umowy handlowej, która dokonała przeglądu językowego i prawnego w celu przygotowania go do włączenia. Została ona podpisana w marcu 2022 roku.

Służy ona jako wzór dla innych krajów. Meksyk, Korea Południowa i Japonia również wyraziły zainteresowanie porozumieniem w sprawie wzajemnego uznawania zawodu. Rozpoczęto już rozmowy z tymi państwami. Umowa może również stanowić podstawę do tworzenia ram prawnych pozwalających na uznanie w UE kwalifikacji ukraińskich architektów.

WDROŻENIE DYREKTYWY UE W SPRAWIE ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH

Obecna reforma prawa zamówień publicznych miała za zadanie transpozycję do prawa polskiego nowych dyrektyw UE. Wymagało to zasadniczej zmiany ustawy PZP oraz późniejszych rozporządzeń prawnych. W IARP wykonano ogrom pracy w celu „Wdrożenia dyrektywy w sprawie zamówień publicznych”, której zadaniem jest intensywne działanie na rzecz nowelizacji prawa zamówień publicznych.

INICJATYWA PRZEJRZYSTOŚCI KOMISJI EUROPEJSKIEJ (COM) / EUROPEJSKI SEMESTR

W sytuacji gdy gospodarki europejskie odczuwają skutki kryzysu finansowego, sektor usług został uznany przez Komisję Europejską za potencjalny rynek wzrostu. Wspieranie wyżu gospodarczego i torowanie w ten sposób drogi do ożywienia w tej dziedzinie to obecnie główne cele Komisji, realizującej różne strategie, których efekty pokrywają się, zwłaszcza w wolnych zawodach.

W ramach inicjatywy na rzecz przejrzystości dokonano przeglądu i oceny krajowych przepisów dotyczących dostępu do zawodów oraz niektórych przepisów dotyczących wykonywania wolnych zawodów w państwach członkowskich (art. 59 dyrektywy o uznawaniu kwalifikacji zawodowych) w celu osiągnięcia deregulacji, mobilności i wzrostu gospodarczego. Po ustnej rundzie oceniającej, podczas której państwa członkowskie dyskutowały na temat proporcjonalności krajowych przepisów zawodowych dla architektów (budownictwo), w połowie roku Komisja opublikowała odpowiedni raport, do którego krytycznie odniosły się zarówno Rada Architektów Europy (ACE ), jak i organizacje architektoniczne krajów członkowskich.

W przypadku architektów uwaga skupia się na regulacjach dotyczących kapitału obcego, ograniczeniach współpracy, ograniczeniach dotyczących formy prawnej, a także na opłatach i stawkach wynagrodzeń. W tej ostatniej sprawie komisja wszczęła postępowanie dotyczące naruszenia przepisów HOAI przeciwko Rządowi Republiki Federalnej Niemiec. W związku z domniemanym naruszeniem przepisów europejskiej dyrektywy usługowej wywołało ono ostry sprzeciw.

Komisja Europejska wniosła skargę, ponieważ była zdania, że obowiązujące minimalne i maksymalne stawki HOAI naruszają dyrektywę usługową UE (dyrektywa 2006/123/WE). Architekci z innych krajów europejskich, którzy chcą rozpocząć działalność w Niemczech, również powinni mieć możliwość oferowania niższych cen, jeśli sobie tego życzą.

W związku z decyzją Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS) z lipca 2019 roku, zgodnie z którą wiążący charakter minimalnych i maksymalnych stawek określonych w HOAI narusza prawo europejskie, pojawia się pytanie o bezpośrednie konsekwencje dla spraw, w których nie ma ustalonej w umowie opłaty lub strony umowy ustaliły opłatę poniżej stawki minimalnej. Do tej pory stawka minimalna zawsze działała jak kamizelka ratunkowa: jeśli nie uzgodniono nic – obowiązywała; jeśli uzgodniono wynagrodzenie niższe od stawki minimalnej, architekci mogli w zasadzie – z możliwymi wyjątkami – powoływać się na nią.

W kilku orzeczeniach Wyższy Sąd Krajowy (OLG) w Celle (Niemcy) uznał, że w związku z decyzją ETS ani architekci, ani klienci nie mogą powoływać się na wiążący charakter stawek minimalnych i maksymalnych. Architekci, którzy w sporze powołują się na stawkę minimalną, mimo że w umowie ustalono wynagrodzenie niższe od niej, nie mogą już tego robić. Nie będą już skuteczne tzw. roszczenia uzupełniające.

Wyższy Sąd Rejonowy w Hamm (Niemcy) doszedł do przeciwnego wniosku. Jego zdaniem obowiązują one do czasu, aż ustawodawca nie zmieni przepisów zgodnie z prawem europejskim. Ci sami architekci mogliby zatem z powodzeniem domagać się zastosowania stawki minimalnej w postępowaniu przed Wyższym Sądem Rejonowym w Hamm. Nie odnosiliby się do ustalonej w umowie opłaty poniżej niej, ponieważ odstępstwa są możliwe tylko w bardzo szczególnych warunkach. Z biegiem czasu pojawiło się wiele kolejnych orzeczeń sądowych i opracowań prawnych na ten temat. W maju 2020 r. Federalny Sąd Najwyższy (BGH) miał możliwość wypowiedzenia się w tej sprawie. Powstrzymał się jednak od wydania wiążącego orzeczenia i skierował otwarte pytanie prawne do ETS, choć w uzasadnieniu decyzji wskazał, że skłania się ku poglądowi Wyższego Sądu Rejonowego w Hamm.

Pozostaje zatem niepewność, a architektom zdecydowanie zaleca się, aby w miarę możliwości zawierali wiążące, pisemne umowy o honoraria.

PRZYNALEŻNOŚĆ DO STRUKTUR EUROPEJSKICH

Jeszcze parę lat temu nie byliśmy przekonani do udziału w pracach ACE. Gdy wystąpiliśmy z niej w 2013 roku uważaliśmy, że nie potrzebujemy członkostwa, gdyż opłaty z tym związane są zbyt wysokie. Dzięki staraniom w poprzedniej kadencji od 2017 roku IARP znów jest pełnoprawnym członkiem Rady Architektów Europy. Nie tylko biernie przyglądamy się legislacji na szczeblu europejskim, lecz także staramy się aktywnie w niej uczestniczyć. Przenosimy dobre praktyki na grunt Polski oraz wyciągamy wnioski z mechanizmów, jakie wprowadzają inne organizacje, lub staramy się przeciwdziałać inicjatywom, które negatywnie zaistniały w innych państwach członkowskich UE, tak aby nie znalazły zastosowania w naszym kraju. W obliczu wydarzeń jakie zaistniały w 2022 roku cieszymy się, że jesteśmy aktywnym członkiem europejskiej rodziny architektów. •

Borys Czarakcziew
Borys Czarakcziew
Architekt IARP

wiceprezes ds. zagranicznych Krajowej Rady IARP, prezes zarządu GPP Grupa Projektowa, członek zarządu ACE

reklama

Warto przeczytać