Premiera Z:A nastąpiła: 19.11.2007, ostatnia aktualizacja serwisu www: 15.02.2011


Reklama

 
 

 

 

 

Artykuł  
opublikowany  
w Z:A_06_2009

 

Artykuły on-line

 

KONWENT IZBY ARCHITEKTÓW RP, WOJNOWICE, 25-27 WRZEŚNIA 2009 ROKU
Rola i narzędzia architekta miasta – doświadczenia wrocławskie

 

 

Ktoś kiedyś powiedział, że architekt miejski powinien zajmować w hierarchii urzędu wyższą pozycję. Być nie tylko dyrektorem wydziału, ale departamentu – a nawet wiceprezydentem. Uważam że nie w tym rzecz. Ważniejsze jest, żeby swoją pracą zdobył autorytet i zaufanie. Tylko wtedy będzie partnerem władz w kształtowaniu polityki przestrzennej miasta.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Najważniejszą sprawą jest umiejscowienie całego Departamentu Architektury i Rozwoju w strukturze Urzędu Miejskiego Wrocławia. Jest to jeden z 7 departamentów, każdy z nich podlega Prezydentowi, a tak naprawdę wiceprezydentom. Czterej wiceprezydenci nie mają ściśle przypisanych funkcji do określonych spraw, ale zajmują się nimi z pewnym ukierunkowaniem:
nieruchomości w połączeniu z architekturą i z planowaniem przestrzennym,
nieruchomości w połączeniu w infrastrukturą,
infrastruktura i inwestycje strategiczne,
polityka społeczna.

Natomiast już precyzyjnie mają wyznaczone swoje zadania dyrektorzy departamentów. Nazwa naszego mówi wszystko: „Architektury i Rozwoju”. W ramach departamentu działają Urbanista Miejski, Architekt Miejski, Miejski Konserwator Zabytków (który na mocy porozumienia wykonuje zadania Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków) oraz Geodeta Miejski (patrz rys. 1). Architektowi podlega bezpośrednio Plastyk Miejski, odpowiadający za koordynację wystroju plastycznego miasta.

Funkcje i zadania architekta miasta
Architekt miejski nie może działać w oderwaniu od administracji, ponieważ poprzez wydawanie decyzji wykonuje wszystko to, o co wcześniej wnioskował w projektach planów miejscowych. Odbywa się to w ramach sztywnych, ustalonych reguł postępowania administracyjnego, o których pełniąc tę funkcję należy dużo wiedzieć. Tylko dzięki temu można przewidywać skutki wniosków i wytycznych.

W przypadku Wrocławia wydział architektury przede wszystkim (w ok. 80%) obciążony jest analizowaniem przychodzących do urzędu pism (korespondencje, pisma procesowe, odpowiedzi na pisma itp.). Rocznie przychodzi ich ok. 50 tysięcy! Przy czym dla porównania praca wydziału kończy się wydaniem ok. 8 tys. decyzji (pozostałe napływające dokumenty to pisma „pomocnicze”). Przygotowanie każdego dokumentu kosztuje mnóstwo czasu, nie mówiąc już o papierze. To pokazuje, w jakiej rzeczywistości prawnej żyjemy.

Część planowania przestrzennego, która występuje przy wydawaniu warunków zabudowy – mieści się właśnie w administrowaniu i na to poświęcamy bardzo dużo czasu. Do pozostałych zadań, na które mamy teoretycznie 20% czasu przeznaczonego na pracę (a de facto nie ma szans się w tym zmieścić, ponieważ wciąż mamy mały zespół), należą:
projekty przygotowywane dla inwestycji miejskich (w sensie projektowym),
przygotowywane konkursy architektoniczne przede wszystkim dla inwestycji prowadzonych przez miasto (co można nazwać „profilaktyką dotyczącą architektury”),
wytyczne do planów miejscowych, które opieramy na modelowaniu przestrzennym.

Zatem najwięcej czasu poświęcamy aktualnie na administrowanie i dosyć dużo także na modelowanie przestrzenne, które jest robione na potrzeby projektów planów miejscowych oraz prowadzonych postępowań.


RYS. 1. Struktura Departamentu Architektury i Rozwoju UM Wrocław

 

Architekt miejski w planowaniu urbanistycznym
Plany miejscowe robione są wewnątrz urzędu przez Biuro Rozwoju Wrocławia, którym kieruje Urbanista Miasta. Jest to biuro zajmujące się przede wszystkim planowaniem przestrzennym, opracowywaniem Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego, a także wszystkim co wynika z ustawy o planowaniu przestrzennym, a nie jest warunkami zabudowy. Oprócz tego BRW wykonuje analizy strategiczne dla Wrocławia, co – podobnie jak studium – mieści się w słowie „rozwój”.

Jednak głównym zadaniem tego biura jest urbanistyka i sporządzanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Modele przestrzenne pomagają nam w tworzeniu wytycznych, a następnie w opiniowaniu projektów planów miejscowych. Jako architekt miasta opiniuję je częściowo pod względem formy, a także pod względem poprawności legislacyjnej, ponieważ wiem jakie mogą być później skutki przy pozwoleniu na budowę.

Do opracowania modeli, tworzonych na potrzeby analiz i opiniowania planów miejscowych, wykorzystujemy bezpośredni podkład z Katastru Miejskiego.

Używając programu modelującego bryłowo bardzo szybko możemy wykonać makietę stanu faktycznego i dorysować te elementy, które planujemy. Na ogół robimy modele w takiej formie dla ważnych miejsc miasta, ale także tam gdzie pojawia się problem przestrzenny do rozwiązania.

Dzięki modelom, które już teraz robimy, możemy sprawdzać według naszej wiedzy architektonicznej: odległości między budynkami, czy to się da zaprojektować czy nie, patrzeć na układ przestrzenny pod względem uwarunkowań architektonicznych, szerokości ulic, linijki słońca... Docelowo chcemy pracować z urbanistami na tym samym modelu. W tej chwili kończymy właśnie opracowanie standardu takiego projektowania. W ten sposób model, który zostanie przygotowany w zespole Architekta Miasta będzie dostępny sieciowo i po skorygowaniu przez urbanistów będzie mógł do nas wracać.


Model przestrzenny okolic ul. Grunwaldzkiej jako podstawa wytycznych do MPZP i WZ
tworzonych przez wydział architektury UM Wrocław (projektowane kubatury: kolor ciemnofioletowy)

 


Planowanie przestrzenne
Wytyczne do planów miejscowych zagospodarowania – modele
Projekty planów miejscowych – opiniowanie, kolegium prezydenta
Obowiązujące plany miejscowe – interpretacje, ocena
Projekty decyzji WZ – stan faktyczny, studium

Architektura
Projekty, koncepcje – miejskie inwestycje
Sprzedaż miejskich nieruchomości – przetargi ofertowe
Konkursy architektoniczne
Promocja architektury – „Piękny Wrocław”
Koordynacja wystroju plastycznego miasta – nadzór nad przestrzeniami publicznymi

MPZP – OPINIOWANIE
Projekty planów miejscowych – opiniowanie, kolegium prezydenta
Obowiązujące plany miejscowe – interpretacje, ocena
Projekty decyzji WZ – stan faktyczny, studium


 

Kolegium Prezydenta
Istotnym ciałem w naszej strukturze organizacyjnej jest Kolegium Prezydenta, czyli spotkania z udziałem wiceprezydentów, a często również Prezydenta. Na kolegium pojawiają się wszystkie departamenty i wydziały zainteresowane tematem, a także inne służby miejskie (np. zarządcy dróg i spółka odpowiedzialna za inwestycje drogowe, Wydział Inżynierii Miejskiej, Wydział Nabywania i Sprzedaży Nieruchomości itd.).

Jeżeli omawiany jest plan miejscowy jakiegoś obszaru miasta, w którym np. Wydział Spraw Społecznych chciałby umieścić szkołę, przedszkole czy przychodnię, to jego przedstawiciele przychodzą na Kolegium i składają swój wniosek do planu. Dzięki obecności na spotkaniach znają wszystkie istotne problemy pojawiające się w procesie powstawania planu.

Omawianie przystąpień do planów i opracowanych projektów jest jednym z celów Kolegium. Dzięki temu wiemy czy służbom miejskim wszystko pasuje w tym planie, także w zakresie spodziewanych wydatków, co czasami wpływa na jego korektę. Formalnie Kolegium ma ważny głos przy rozstrzyganiu wniosków i uwag do projektów planów. Oczywiście jeśli podczas dyskusji mam uwagi wynikające z roli architekta miasta, to również je zgłaszam.

 


KONKURSY MIASTA
We Wrocławiu w latach 2004-2008 zorganizowano ok. 30 konkursów
Zdecydowana większość (28) to konkursy realizacyjne
Dwa konkursy studialne były konkursami urbanistycznymi
Miasto i jego jednostki organizacyjne były organizatorem 22 konkursów


 

Plan miejscowy z problemami
Gdy plan miejscowy już obowiązuje, to jako architekt zajmuję się także jego interpretacją. Zdarza się to w sytuacjach wyjątkowych, kiedy np. plan uchwalony ma jakieś nieścisłości czy sprzeczności. Wówczas trafiają do mnie architekci z zapytaniem co mają z tym zrobić, bo kąt dachów zapisany jest w procentach, a chyba chodziło o stopnie... I chociaż prawo nie przewiduje interpretowania, to nie mogę uchylać się od odpowiedzi, ponieważ zdaję sobie sprawę, że to jest dla projektantów trudne, mogą potem dostać odmowę pozwolenia na budowę... W takich sytuacjach interpretacja musi być jednolita i wykorzystana później przy zatwierdzaniu projektu. Dlatego na takiego typu zapytania nie odpowiadają nawet moi zastępcy, tylko ja osobiście.

Jest w tej metodzie dodatkowa wartość. Oceniamy w ten sposób na bieżąco plany obowiązujące, a wyłapywane problemy regularnie przekazywane są do urbanistów z Biura Rozwoju Wrocławia. Najtrudniejsze przypadki powodują zmianę planów a pozostałe są materiałem dla doskonalenia techniki zapisu.

Decyzje WZ, a plan miejscowy
Zdecydowanie najwięcej czasu zajmują nam projekty decyzji WZ. Poruszanie się w granicach obowiązującego prawa i opisanie językiem decyzji administracyjnej ładu przestrzennego to trudne zadanie. Aktywność inwestorów zmusza nas do coraz bardziej złożonych analiz, na coraz trudniejszych terenach.

Jednym z elementów analizy jest zgodność z obowiązującym studium. Zdarza się, że wniosek inwestora i faktyczne zagospodarowanie są ze studium sprzeczne. Utrzymanie założonych przez prezydenta kierunków polityki przestrzennej jest możliwe w takich przypadkach tylko poprzez przystąpienie do sporządzenia mpzp. Również aktywność wykazywana przez dużą liczbę wniosków jest sygnałem, że mamy uzbrojony obszar atrakcyjny inwestycyjnie i należy rozważyć opracowanie planu. Rekomendacje Architekta Miasta mają duży wpływ na ewentualną decyzję o przystąpieniu do planu.

Jakość architektury w mieście
Działania departamentu bezpośrednio wpływające na architekturę miasta to: projekty i koncepcje na inwestycje miejskie, przetargi ofertowe, konkursy architektoniczne, działania Plastyka Miejskiego jako koordynatora plastycznego wystroju miasta, a także promocja architektury poprzez konkurs „Piękny Wrocław”. O większości tych bliższych architekturze spraw opowiem w osobnym artykule, natomiast w ramach niniejszego chcę przedstawić najbardziej „urzędowy” z nich – czyli przetargi ofertowe. Ta część moich działań jako architekta miasta prowadzona jest wspólnie z Wydziałem Nabywania i Sprzedaży Nieruchomości.


Zwycięski projekt w konkursie na nowe zagospodarowanie Placu Społecznego, na jego podstawie
zespół architekta miasta opracował model 3D wykorzystany m.in. do uzgodnień z konserwatorem
 

 

Sprzedaż gruntu miasta, czyli więcej niż kryterium ceny
Idea polega na organizowaniu przetargu na sprzedaż miejskiej nieruchomości gruntowej, w którym kryterium jest nie tylko cena, ale też architektura. Komisja przetargowa z moim udziałem ocenia załączone koncepcje architektoniczne. Zdarzyło się już, że miasto dopuszczając możliwość bilansowania ceny gruntu jakością architektury, sprzedało nieruchomość dając więcej punktów ofercie o niższej cenie.

Podkreślam, że jest to bardzo trudna decyzja! Prezydent za każdym razem rozważa sytuację, bo choć piękno nie ma swojej ceny to trzeba umieć taki wybór uzasadnić.

Jak działa ta procedura? Przy zawieraniu transakcji, w aktach notarialnych zostaje zapisane, że inwestor ma realizować obiekt w określonym czasie, zgodnie z przekazaną w przetargu koncepcją. Oczywiście dopuszczamy możliwość jej modyfikacji, a gwarantem, że ta modyfikacja pójdzie we właściwym kierunku jest architekt miasta. Jeśli inwestor chce coś zmieniać, musi uzyskać moją akceptację. Nie jest to idealna metoda i nie zastąpi konkursu architektonicznego, ale w tej chwili chyba jedyna skuteczna.

Stosujemy tę procedurę od wielu lat, i przynosi coraz lepsze efekty. Sądzę, że z powodu zwiększenia świadomości inwestorów, chęci pokazania dobrej architektury. Wydaje mi się że inwestorzy wiedzą, iż w przetargach ofertowych na grunt we Wrocławiu warto mieć dobry projekt. To przy okazji znakomita promocja naszego zawodu.

Ostatnie przetargi pokazały, że oferenci angażują dobre biura i dobrych architektów. Tak było na przykład z centrum biurowo-hotelowym przy ul. Komandorskiej, w pobliżu teatru muzycznego Capitol. Tam została wybrana tańsza oferta przy bardzo dobrym projekcie. W tej chwili inwestor dostał pozwolenie na budowę i prawie w 100% realizuje koncepcję pokazaną na przetargu. Dzięki pracy architektów inwestor korzystnie kupił nieruchomość, a miasto uzyska bardzo dobre architektonicznie miejsce.

Gdyby mieć więcej czasu...
Co bym zmienił w przyszłości? Chętnie widziałbym mniej administrowania, a więcej analiz i planowania (dobrze byłoby odwrócić dzisiejsze proporcje). Wolałbym poprzez planowanie wytwarzać takie uwarunkowania, także prawne, żeby reszta działa się automatycznie. Wtedy rola architekta miejskiego byłaby idealna. Gdybyśmy mogli jeszcze więcej czasu poświęcać modelom, to z takich korekt planu byłby większy pożytek niż z notorycznego poprawiania zawiłości formalnoprawnych. Bardzo na to liczę, bo te 50 tys. wpływających dokumentów to obłęd.
Pokładam wielką nadzieję w zmianach obowiązujących ustaw i daleko idących uproszczeniach zarówno przy zatwierdzaniu projektów jak i przy tworzeniu planów miejscowych.

Nie wiem czy forma kolegium prezydenta jest stosowana w innych miastach, ale u nas główny prezydent i jego zastępcy interesują się problemami planowania przestrzennego. Architekt miejski jest ekspertem prezydenta i ma silną pozycję weryfikatora (przykłady modeli i efektów jakie uzyskał dzięki nim architekt miasta przedstawimy w kolejnym numerze Z:A – przyp. red.).

Ktoś kiedyś powiedział, że architekt miejski powinien być nie dyrektorem wydziału, ale departamentu albo wiceprezydentem. Wtedy miałby silną pozycję... Uważam że nie w tym rzecz. Ważniejsze jest, żeby swoją pracą zdobył autorytet i zaufanie. Tylko wtedy będzie partnerem władz w kształtowaniu polityki przestrzennej miasta. Moja współpraca z prezydentem układa się bardzo dobrze, głównie dzięki bardzo częstym kontaktom, ciągłej wymianie poglądów i doświadczeń, a także Jego zrozumieniu dla bardzo trudnej rzeczywistości prawnej.

W następnym artykule przedstawione zostaną:
modele przestrzenne – studia przypadków, efekty, korzyści,
konkursy architektoniczne miasta,
rola i efekty działań plastyka miejskiego.

Piotr Fokczyński

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Artykuły on-line

 



Z:A do pobrania Z:A do pobrania

© Oria Media. Wszelkie prawa zastrzeżone.